Ahmet Vefik Paşa

Ahmet Vefik Paşa İstanbul'da doğdu; doğum yılı Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü'nde 1818, bazı kaynaklarda 1823 olarak verilir. Dedesi Yahya Naci Efendi, Divan-ı Hümayun'un ilk Müslüman tercümanlarındandı; babası Rûhiddin Mehmet Efendi de Tercüme Odası'nda çalışmıştı. Mühendishane-i Berri Hümayun'da okudu, 1834'te babasıyla Paris'e gidip Saint-Louis Lisesi'nde eğitimini sürdürdü. Fransızcanın yanında İngilizce, İtalyanca, Latince ve Grekçe öğrendi; Fransız klasikleriyle, özellikle Molière'le burada tanıştı.

1837'de döndüğünde Tercüme Odası'nda göreve başladı. Londra elçiliği, Tahran ve Paris elçilikleri, Evkaf Nazırlığı, Maarif Nazırlığı gibi görevlerde bulundu; 1877'de ilk Osmanlı Meclis-i Meb'ûsanı'nın reisi oldu ve vezir rütbesiyle "paşa" unvanını aldı. Bursa valiliği sırasında şehrin imarıyla ve bir tiyatro kurulmasıyla uğraştı. Son yıllarını Rumelihisarı'ndaki köşkünde kitapları arasında geçirdi ve 1 Nisan 1891'de öldü.

Türk atasözlerini Müntehabat-ı Durûb-ı Emsâl'de (1852) topladı. İki ciltlik Lehçe-i Osmânî (1876), Türk sözlükçülüğünde yeni bir çağ açtı; Vefik Paşa bu eserde Osmanlıcanın ayrı bir dil değil, Türkçenin bir lehçesi olduğunu savundu. Hikmet-i Tarih, Şecere-i Türkî ve Fezleke-i Târîh-i Osmânî tarih alanındaki eserleridir.

Türk tiyatrosuna katkısı Molière çeviri ve uyarlamalarıyla bilinir: Zor Nikâhı, Zoraki Tabib, Yorgaki Dandini, Azarya (L'Avare), Dekbazlık, Tartüf, Adamcıl bunlardandır. Victor Hugo'nun Hernani'sini, Fénelon'un Telemak'ını sadeleştirerek, Voltaire'in Mikromega'sını ve Lesage'ın Gil Blas'ını Türkçeye aktardı. Bu çalışmalar dilin sadeleşmesine ve millî dil bilincinin uyanmasına katkıda bulundu.