İçeriğe geç
9 Kasım 2026, Pazartesi Günün dizesi: “Hastayım, yalnızım, seni yanımda”

Zer-rişte

Tevfik Fikret · Tevfik Fikret, Rübâb-ı Şikeste (metin: Vikikaynak)

“Yaz aşkına dâir” dediniz… işte: Çocukken
Gayet afacan bir kedi sevdim ki elimden
Bir lâhza bırakmazdım; uyurken kucağımda
          Ruhumdaki şefkat
Hep üstüne titrer; gece ba’zan yatağımda
Birlikte uyurduk. Bırakıp mektebe gitsem
          Dil-tengî-yi hasret
Mutlak beni dikkatsiz eder, “Hey koca sersem!”
Tevbîhi tokatlarla gürülderdi başımda.
          Ben, âşık-ı şeydâ,
Her kahre tahammülle severdim… o yaşımda
Sevmekti te’sîr ü teselliyi bilirdim.
          Herkes gibi; hattâ
Ba’zan da sebebsizce olurdum müteellim…
Zer-rişte, bu ismiydi onun, sanki haber-dâr
          Mahfî kederimden,
Yaltaklanır, atlar, sürünür, okşatır, okşar,
Tatyîbime elbette o gün çâre bulurdu;
          Lâkin üzerimden
En şübheli bir meylini görsem inanırdım,
“Sâyemde bu neş’en!” demek ister gibi mağrûr;
          Mağrûr ü muhakkir
Başlardı vefâsızlığa; ben âciz ü meshûr,
Her türlü huzûzâtına, her keyfine tâbi’;
          Ba’zan mütehayyir,
Ba’zan mütehakkim; yine âciz, yine kaani’;
En şübheli bir meylini görsem inanırdım.
          Bî-çâreliğimden
Hep tırmalanır, tırmalanır, tırmalanırdım!
“Yaz, aşkına dâir” dediniz… işte misâli:
          Sevdiklerimin ben
Hepsinde bu tırnakları, hepsinde bu hâli,
Hepsinde bu hırçın kedi sîmâsını gördüm…
Bir ömr-i cahîmin bütün ezvâkını sürdüm!

Şiirin açıklaması

Tevfik Fikret'e "aşkına dair yaz" diyenler beklediklerinden farklı bir cevap alır. Şair, çocukken çok sevdiği Zer-rişte adlı afacan bir kediyi anlatır: Onu kucağından bırakmaz, birlikte uyur, okula gittiğinde bile aklı onda kalır. Kedi bazen yaltaklanıp okşanır, bazen de hiç sebepsiz yere hırçınlaşıp sahibini tırmalar; şair ise her kahrına katlanarak onu sevmeye devam eder. Son dizelerde şiirin asıl anlamı ortaya çıkar: Sonradan sevdiği herkeste aynı tırnakları, aynı hırçın kedi yüzünü görmüştür. Hafif, şakacı bir anı, böylece aşkta karşılıksız kalmanın ve sitemin şiirine dönüşür.

Sözlük

zer-rişte
altın iplik
lâhza
an
dil-tengî
gönül darlığı, sıkıntı
tevbîh
azarlama
âşık-ı şeydâ
çılgınca seven
müteellim
acı çeken, üzgün
mahfî
gizli
tatyîb
gönlünü hoş etme
muhakkir
küçümseyen
meshûr
büyülenmiş
huzûzât
hazlar, zevkler
mütehayyir
şaşkın
mütehakkim
buyurgan
cahîm
cehennem
ezvâk
zevkler

Tevfik Fikret · diğer şiirleri

Tüm şiirleri

Aynı duyguda başka şairlerden

Sitem şiirleri

Bu şiirden söz eden yazılar

Düşüncenizi yazın

E-posta adresiniz yayımlanmaz.