Zer-rişte
Tevfik Fikret · Tevfik Fikret, Rübâb-ı Şikeste (metin: Vikikaynak)
“Yaz aşkına dâir” dediniz… işte: Çocukken
Gayet afacan bir kedi sevdim ki elimden
Bir lâhza bırakmazdım; uyurken kucağımda
Ruhumdaki şefkat
Hep üstüne titrer; gece ba’zan yatağımda
Birlikte uyurduk. Bırakıp mektebe gitsem
Dil-tengî-yi hasret
Mutlak beni dikkatsiz eder, “Hey koca sersem!”
Tevbîhi tokatlarla gürülderdi başımda.
Ben, âşık-ı şeydâ,
Her kahre tahammülle severdim… o yaşımda
Sevmekti te’sîr ü teselliyi bilirdim.
Herkes gibi; hattâ
Ba’zan da sebebsizce olurdum müteellim…
Zer-rişte, bu ismiydi onun, sanki haber-dâr
Mahfî kederimden,
Yaltaklanır, atlar, sürünür, okşatır, okşar,
Tatyîbime elbette o gün çâre bulurdu;
Lâkin üzerimden
En şübheli bir meylini görsem inanırdım,
“Sâyemde bu neş’en!” demek ister gibi mağrûr;
Mağrûr ü muhakkir
Başlardı vefâsızlığa; ben âciz ü meshûr,
Her türlü huzûzâtına, her keyfine tâbi’;
Ba’zan mütehayyir,
Ba’zan mütehakkim; yine âciz, yine kaani’;
En şübheli bir meylini görsem inanırdım.
Bî-çâreliğimden
Hep tırmalanır, tırmalanır, tırmalanırdım!
“Yaz, aşkına dâir” dediniz… işte misâli:
Sevdiklerimin ben
Hepsinde bu tırnakları, hepsinde bu hâli,
Hepsinde bu hırçın kedi sîmâsını gördüm…
Bir ömr-i cahîmin bütün ezvâkını sürdüm!
Şiirin açıklaması
Tevfik Fikret'e "aşkına dair yaz" diyenler beklediklerinden farklı bir cevap alır. Şair, çocukken çok sevdiği Zer-rişte adlı afacan bir kediyi anlatır: Onu kucağından bırakmaz, birlikte uyur, okula gittiğinde bile aklı onda kalır. Kedi bazen yaltaklanıp okşanır, bazen de hiç sebepsiz yere hırçınlaşıp sahibini tırmalar; şair ise her kahrına katlanarak onu sevmeye devam eder. Son dizelerde şiirin asıl anlamı ortaya çıkar: Sonradan sevdiği herkeste aynı tırnakları, aynı hırçın kedi yüzünü görmüştür. Hafif, şakacı bir anı, böylece aşkta karşılıksız kalmanın ve sitemin şiirine dönüşür.
Sözlük
- zer-rişte
- altın iplik
- lâhza
- an
- dil-tengî
- gönül darlığı, sıkıntı
- tevbîh
- azarlama
- âşık-ı şeydâ
- çılgınca seven
- müteellim
- acı çeken, üzgün
- mahfî
- gizli
- tatyîb
- gönlünü hoş etme
- muhakkir
- küçümseyen
- meshûr
- büyülenmiş
- huzûzât
- hazlar, zevkler
- mütehayyir
- şaşkın
- mütehakkim
- buyurgan
- cahîm
- cehennem
- ezvâk
- zevkler
Düşüncenizi yazın