Fatma Aliye

Fatma Aliye, 1862'de İstanbul'da, devlet adamı ve tarihçi Ahmet Cevdet Paşa ile Adviye Rabia Hanım'ın kızı olarak doğdu. Özel hocalardan ders aldı; küçük yaşta Fransızca öğrendi. Ahmet Mithat Efendi'nin eserleriyle başlayan okuma merakı, sonradan onunla mektuplaşmaya ve ömür boyu süren bir dostluğa dönüştü. Soyadı Kanunu'ndan sonra "Topuz" soyadını aldı; kız kardeşi Emine Semiye de yazardı.

1879'da Kolağası Faik Bey'le evlendi. Edebiyata George Ohnet'nin Volonté romanını Meram adıyla çevirerek girdi; bu çeviriyi yalnızca "Bir Kadın" imzasıyla yayımlayabildi. Ahmet Mithat Efendi ile birlikte yazdığı Hayal ve Hakikat, Türk edebiyatının iki yazarlı ilk romanı sayılır. Kendi adıyla yayımladığı ilk romanı Muhâdarât'tır; bunu Refet, Ûdî ve Enîn gibi romanlar izledi.

Romanlarının ortak konusu evlilik, aşk ve kadının toplumdaki yeridir. Fatma Aliye kadınların eğitim görmesini, bir meslek edinip kendi gelirini kazanmasını savundu; kahramanlarından biri müzik öğretmenliğiyle, bir diğeri öğretmen olarak hayatını kurar. Nisvân-ı İslâm adlı eseri Fransızcaya çevrildi ve bir Osmanlı kadınının kaleminden çıkıp Batı dillerine çevrilen ilk metin olarak kabul edildi. Hanımlara Mahsus Gazete gibi kadın dergilerinde yazdı, savaş yıllarında yardım cemiyetlerinde çalıştı. 13 Temmuz 1936'da İstanbul'da öldü; kabri Feriköy Mezarlığı'ndadır.