Gevherî

Gevherî'nin asıl adı büyük ihtimalle Mustafa'dır; bir şiirinde "Gevherî ta'birdir Mustafa ismim" der, ama kaynaklarda Ali ve Mehmed adları da geçer. Doğum yeri ve tarihi bilinmez. Fuad Köprülü, Kırım hanı Selim Giray için yazdığı bir mersiyeye dayanarak onun Kırımlı olduğunu düşünür; başka araştırmacılar ise İstanbullu olmasını daha güçlü bir ihtimal sayar. 17. yüzyılın ilk yarısının sonlarına doğru doğduğu kabul edilir.

İyi bir medrese eğitimi aldı ve hayatının büyük bölümünü İstanbul'da geçirdi. Şair ve hattat Mehmed Bahri Paşa'nın yanında, IV. Mehmed'den II. Mustafa'ya kadar uzanan yıllarda divan kâtibi olarak çalıştı; resmî görevlerle Şam'a ve Bağdat'a gitti. Gezgin bir âşık değildi. Ölüm tarihi de kesin değildir; III. Ahmed'in saltanatından kısa bir süre sonra öldüğü düşünülür.

Gevherî, 17. yüzyılın ikinci yarısında ünlendi ve 20. yüzyılın başına kadar Anadolu'da, Rumeli'de ve Azerbaycan'da çok sevildi; kendisinden sonraki âşıklar onu usta olarak kabul etti. Heceyle koşma ve semailer, aruzla divanî, kalenderî, gazel ve müstezatlar söyledi. Şiirlerinin ana konusu aşktır: sevgili, rakip, ayrılık, kader ve çile. Eğitimi sayesinde dili, çağdaşı âşıklarınkine göre daha süslüdür ve divan şiirinin benzetmelerinden yararlanır. Şükrü Elçin'in hazırladığı divanında 979 şiiri yer alır. Bazı koşmaları bestelenerek klasik ve halk müziği dağarcığına girmiştir.