Ninni Nedir? Özellikleri, Konuları ve Ninni Örnekleri

Bir insanın duyduğu ilk şiir çoğu zaman bir ninnidir. Anne, beşiği sallarken ya da bebeğini kucağında uyuturken alçak sesle, tekrar tekrar bir şeyler söyler; bu sözler ezgiye karışır ve kuşaktan kuşağa aktarılır. Ninni, Türk halk edebiyatının en eski ve en yaygın türlerinden biridir. Kimin söylediği bilinmez, ama her ninnide bir annenin sevgisi, dileği ve çoğu zaman da gizli bir derdi vardır.

Ninni ne demek?

Ninni, küçük çocukları uyutmak için ezgiyle söylenen şiirdir. Kelimenin, uyuturken çıkarılan “nin nin, ni ni” gibi seslerden türediği kabul edilir. Anadolu’nun farklı yörelerinde ninniye lay lay, nenni, holo holo gibi adlar da verilir. Ninniyi çoğunlukla anneler, nineler ve ablalar söyler.

Ninninin özellikleri

• Anonimdir. Ninniler halkın ortak malıdır; söylendikçe değişir, her anne kendi sözünü ve kendi bebeğinin adını katar.
• Genellikle 7’li ya da 8’li hece ölçüsüyle söylenir. Bu yönüyle mâniye çok yakındır; birçok ninni zaten mâni biçimindeki dörtlüklerden oluşur.
• Tekrara dayanır. “Ninni”, “e-e”, “dandini” gibi sözler ve nakaratlar sık sık yinelenir. Bu tekrar, beşiğin sallanışıyla aynı ritmi tutar ve bebeği uyutmaya yardım eder.
• Ezgisi yavaş ve tekdüzedir. Ninnide söz kadar ses de önemlidir; yumuşak, tekrarlayan ezgi bebeği sakinleştirir.
• Doğaçlamaya açıktır. Anne, o anki duygusuna göre yeni dizeler ekleyebilir; bu yüzden aynı ninninin pek çok farklı söylenişi vardır.

Ninnilerin konuları

Ninniler bebeğe söylenir, ama çoğu zaman annenin kendi iç dünyasını anlatır. En sık işlenen konular şunlardır:

• Annenin dilekleri: Çocuğun sağlıklı büyümesi, uzun ömürlü olması, iyi bir insan olması, mutlu bir evlilik yapması.
• Sevgi ve övgü: Bebeğin güzelliği, kokusu, minik elleri ayakları sevgiyle anlatılır.
• Gurbet ve askerlik: Askerde, gurbette ya da uzak bir işte olan babanın yokluğu ninnilere sık sık girer.
• Annenin dertleri: Yoksulluk, yalnızlık, kaynana ile geçimsizlik gibi başka kimseye söylenemeyen dertler, uyuyan bebeğe fısıldanır.
• Doğa ve hayvanlar: Kuşlar, danalar, kuzular, bostanlar; çocuğun dünyasından tanıdık görüntüler.

Bilinen bir ninni: “Dandini dandini dastana”

Türkiye’de neredeyse herkesin bildiği bu ninni, ninnilerin oyunlu, tekrarlı yapısını çok iyi gösterir:

Dandini dandini danalı bebek
Beşiği yeşile boyalı bebek
Uyusun da büyüsün ninni
Parmakları kınalı bebek

Dandini dandini dastana
Danalar girmiş bostana
Kov bostancı danayı
Yemesin lahanayı

Reklam

İlk bölüm bebeği anlatır: yeşile boyanmış beşiğinde yatan, parmakları kınalı bir bebek. “Uyusun da büyüsün” dizesi ise bütün ninnilerin ortak dileğidir. İkinci bölümde birdenbire bir köy sahnesi açılır: Danalar bostana girmiş, bostancıdan onları kovması istenir. Bu küçük hikâye anlam için değil, ses için oradadır; “dandini, dastana, dana, bostan” kelimelerindeki tekrar eden sesler, beşiğin ritmine uyan bir oyun kurar. (Metin: Vikikaynak, “Dandini Dandini Dasdana”, anonim.)

Ninni ile mâni arasındaki fark

	Ninni	Mâni
Amaç	Bebeği uyutmak	Duyguyu kısa ve etkili söylemek
Söyleyen	Çoğunlukla anne ve nineler	Herkes; düğünlerde, atışmalarda, iş başında
Ölçü	Genellikle 7’li ya da 8’li hece	7’li hece
Yapı	Serbest, tekrarlı, nakaratlı	Tek dörtlük, aaxa kafiye
Sahibi	Anonim	Çoğunlukla anonim

Ninnilerin değeri

Ninniler, çocuğun dille ilk tanıştığı sözlerdir. Ritim, tekrar ve kafiye sayesinde çocuk sesleri ve kelimeleri sevmeyi öğrenir. Aynı zamanda ninniler, bir toplumun aile hayatını, annelerin hayallerini ve kaygılarını kuşaktan kuşağa taşıyan küçük bir hafızadır. Bir ninniyi dinlemek, yalnızca bir şiiri değil, yüzyıllar boyunca o ninniyi söylemiş binlerce annenin sesini duymaktır.

Halk edebiyatının öteki anonim türlerini Mâni nedir? ve Ağıt nedir? yazılarımızda, âşıkların söylediği biçimleri ise Koşma nedir? ve Semai ve varsağı yazılarımızda bulabilirsiniz.