Dede Korkut

Dede Korkut, Oğuz Türkleri arasında yaşadığı kabul edilen yarı efsanevî bir bilge ve ozandır. Onun adını taşıyan Dede Korkut Kitabı, Oğuzların destanî hayatını anlatan on iki hikâyeden oluşur. Kitapta "dede" diye anılır; hem boyun büyüğü ve danışılan kişisi, hem de kopuz çalıp hikâye söyleyen bir ozandır. Kaynaklar onun soyunu farklı gösterir: Reşîdüddin onu Bayat boyuna, Ebülgazi Bahadır Han ise Kayı boyuna bağlar.

Hikâyelerde Dede Korkut, Oğuz'un zor günlerinde başvurulan kişidir. Boğayı yenen Boğaç'a, bezirgânları kurtaran Beyrek'e ve aslanlar arasında büyüyen Basat'a adlarını o verir. Beyrek için Banu Çiçek'i istemeye gider, Oğuz'u haraca bağlayan Tepegöz'le anlaşma yapmak için elçi olur, beylere öğüt verir. Her hikâyenin sonunda gelir, "boy boylar, soy soylar", hikâyeyi düzüp koşar ve "Yom vereyim hanım" diyerek dinleyenlere dua eder.

Hikâyelerin uzun süre ozanlar tarafından sözlü olarak anlatıldığı, XV. yüzyılın ikinci yarısında yazıya geçirildiği tahmin edilmektedir. Kitabın on iki hikâyeyi eksiksiz içeren nüshası Dresden'dedir ve 1815'te H. F. von Diez tarafından bulunmuştur; Vatikan Kütüphanesi'ndeki ikinci nüsha ise altı hikâye içerir. Kitap Türkiye'de ilk kez 1916'da Kilisli Rifat tarafından yayımlanmıştır.

Dede Korkut hikâyeleri, nazım ile nesrin bir arada kullanıldığı, kahramanların şiirli "soylamalarla" konuştuğu, kadınların güçlü karakterler olarak yer aldığı ve eski Türk inançları ile İslamî unsurların iç içe geçtiği eserlerdir. Türk edebiyatında destandan halk hikâyesine geçişin en önemli örneği sayılır. On iki hikâyenin hepsini bir arada Dede Korkut hikâyeleri yazımızda bulabilirsiniz.