Millî Edebiyat Dönemi: Özellikleri, Sanatçıları ve Eserleri

Millî Edebiyat, Türk edebiyatında dilin sadeleştiği, hece ölçüsünün yazılı şiirde yaygınlaştığı ve konuların İstanbul’dan Anadolu’ya taşındığı dönemdir. 1911’de başlayan bu hareket, bugün konuştuğumuz Türkçenin yazı dili hâline gelmesinde belirleyici bir rol oynadı. Ömer Seyfettin‘in hikâyeleri ve Kurtuluş Savaşı yıllarının şiirleri bu dönemin ürünleridir.

Millî Edebiyat nasıl başladı?

1911’de Selanik’te çıkan Genç Kalemler dergisinde yayımlanan imzasız “Yeni Lisan” makalesi, Millî Edebiyat’ın başlangıcı kabul edilir. Makaleyi Ömer Seyfettin yazmış, Ali Canip Yöntem ve Ziya Gökalp de bu hareketin öncüleri olmuştur. Makale, Servet-i Fünûn’un ağır, Arapça ve Farsça kelimelerle dolu diline karşı çıkıyor; İstanbul halkının konuştuğu Türkçeyle yazılmasını savunuyordu.

Dönem, Balkan Savaşları, Birinci Dünya Savaşı ve Kurtuluş Savaşı’nın yaşandığı zor yıllara denk gelir. Bu savaşlar, millet ve vatan duygusunu edebiyatın merkezine yerleştirdi. Millî Edebiyat genellikle 1911’den Cumhuriyet’in ilanına, 1923’e kadar süren dönem olarak kabul edilir.

Millî Edebiyat’ın ilkeleri

• Sade dil: İstanbul Türkçesi esas alındı. Arapça ve Farsça tamlamalar, kurallar ve çoğul ekleri terk edildi; halkın anlamadığı kelimelerden kaçınıldı.
• Hece ölçüsü: Şiirde aruz yerine Türkçenin kendi ölçüsü olan hece ölçüsü benimsendi.
• Millî konular: Anadolu, köy hayatı, Türk tarihi, halk kültürü ve savaşlar edebiyatın başlıca konuları oldu.
• Halk edebiyatına dönüş: Halk şiirinin biçimleri, masallar ve destanlar yeniden keşfedildi.
• Anadolu’ya açılış: Tanzimat ve Servet-i Fünûn edebiyatının İstanbul’la sınırlı dünyası Anadolu’ya genişledi.

Millî Edebiyat’ın önemli sanatçıları

Ömer Seyfettin (1884–1920)

Modern Türk hikâyeciliğinin öncülerindendir. Sade ve akıcı bir dille, tarihî olaylardan, çocukluk anılarından ve gündelik hayattan hikâyeler yazdı. Sitemizde Kaşağı, Diyet, Pembe İncili Kaftan, Falaka, Kesik Bıyık ve Perili Köşk hikâyelerini okuyabilirsiniz.

Ziya Gökalp (1876–1924)

Dönemin fikir babasıdır. Şiirlerinden çok düşünceleriyle etkili olmuştur; dilde sadeleşmeyi ve millî kültürü savunan görüşleri, dönemin edebiyat anlayışına yön vermiştir.

Mehmet Emin Yurdakul (1869–1944)

“Türk şairi” olarak anılır. 1897’de yayımladığı “Cenge Giderken” şiiriyle hece ölçüsünü yazılı şiire yeniden getiren şairdir; bu yönüyle Millî Edebiyat’ın habercisi sayılır.

Beş Hececiler

Faruk Nafiz Çamlıbel, Halit Fahri Ozansoy, Enis Behiç Koryürek, Orhan Seyfi Orhon ve Yusuf Ziya Ortaç’tan oluşan bu şair grubu, hece ölçüsünü Türk şiirinde yaygınlaştırdı. Hece ölçüsünü “Hece ölçüsü nedir?” yazımızda anlattık.

Romancılar

Halide Edib Adıvar’ın Kurtuluş Savaşı’nı anlatan Ateşten Gömlek‘i (1922), Reşat Nuri Güntekin’in Anadolu’ya öğretmen olarak giden Feride’nin hikâyesini anlatan Çalıkuşu‘su (1922) ve Refik Halit Karay’ın Memleket Hikâyeleri dönemin önemli eserleridir.

Dönemin dışında kalan büyük şairler

Bu yıllarda yaşayıp Millî Edebiyat’ın bütün ilkelerine uymayan iki büyük şair vardır. Mehmet Âkif Ersoy sade bir dil kullanmasına rağmen aruz ölçüsünü bırakmadı ve İslâmcı düşünceyi benimsedi. Yine de İstiklâl Marşı, Çanakkale Şehitlerine ve Bülbül gibi şiirleri, dönemin millî ruhunu en güçlü biçimde yansıtan eserlerdir. Yahya Kemal Beyatlı ise aruzla, tarih ve İstanbul sevgisiyle dolu şiirler yazdı. Ahmet Haşim de sembolist şiir anlayışıyla bu dönemin dışında kaldı.

Millî Edebiyat’tan Cumhuriyet’e

Millî Edebiyat’ın sade dil ve millî konular ilkesi, Cumhuriyet döneminde de sürdü. 1940’larda Orhan Veli ve arkadaşlarının Garip hareketi, şiiri gündelik dile daha da yaklaştırdı. Sabahattin Ali ise hem hikâyeleri hem de halk şiiri tadındaki şiirleriyle bu çizgiyi devam ettirdi. Önceki dönemi tanımak için “Servet-i Fünûn edebiyatı” yazımıza, dönemin şiirleri için Millî Edebiyat sayfamıza göz atabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Millî Edebiyat ne zaman başladı?

1911’de Selanik’te çıkan Genç Kalemler dergisinde yayımlanan “Yeni Lisan” makalesiyle başladığı kabul edilir.

Yeni Lisan makalesini kim yazdı?

İmzasız yayımlanan makale Ömer Seyfettin’e aittir.

Millî Edebiyat’ın temel ilkeleri nelerdir?

Sade dil (İstanbul Türkçesi), hece ölçüsü, millî konular, halk edebiyatına ve Anadolu’ya yöneliş.

Mehmet Âkif Millî Edebiyat şairi midir?

Mehmet Âkif bu dönemde yaşamış ve millî ruhu en güçlü biçimde yansıtan şiirleri yazmıştır; ancak aruz ölçüsünü kullanması ve İslâmcı düşüncesi nedeniyle genellikle Millî Edebiyat’ın ilkelerinin dışında kalan bağımsız bir şair olarak değerlendirilir.