Türk Edebiyatının En Ünlü 10 Aşk Hikâyesi

Türk edebiyatında aşk, yüzyıllar boyunca hem saray şairlerinin hem köy köy dolaşan âşıkların hem de modern romancıların en sevdiği konu oldu. Bu hikâyelerin çoğunda âşıklar kavuşamaz; ayrılık, sabır ve fedakârlık aşkın asıl ölçüsü sayılır. Aşağıda mesnevîlerden halk hikâyelerine, oradan romana uzanan on büyük aşk anlatısını derledik. Her birinin özetine ve ilgili sayfalara bağlantı verdik.

1. Leylâ ile Mecnûn

Kays, mektepte tanıştığı Leylâ’ya öyle bir sevdayla bağlanır ki aklını yitirmiş sayılır ve adı Mecnûn’a, yani “deli”ye çıkar. Leylâ başkasıyla evlendirilir, Mecnûn çöllere düşer. Yıllar sonra kavuşma imkânı doğduğunda Mecnûn sevgiliyi artık kendi içinde bulmuştur. Hikâyenin Türkçedeki en büyük söyleyicisi Fuzûlî’dir. Ayrıntılı özetini okuyabilir, mesnevînin tam metnine ve efsanenin farklı versiyonlarına göz atabilirsiniz.

Sonu: Leylâ hastalanıp ölür, Mecnûn onun mezarı başında can verir.

2. Ferhat ile Şirin

Hikâyenin kökü Nizâmî’nin Hüsrev ü Şirin mesnevîsine uzanır; Anadolu’da ise zamanla bir halk hikâyesine dönüşmüştür. Nakkaş Ferhat, Şirin’e âşık olur. Kavuşmaları için kendisinden imkânsız bir iş istenir: dağı delip şehre su getirmek. Ferhat külüngüyle yıllarca dağı oyar. İşi bitmek üzereyken bir kocakarı ona Şirin’in öldüğü yalanını söyler. Ferhat külüngü başına vurarak canına kıyar; haberi alan Şirin de ölür. Amasya’daki “Ferhat Su Kanalı” bu hikâyeyle anılır. Ferhat ile Şirin efsanesi

Sonu: İkisi de ölür; yan yana gömülürler.

3. Kerem ile Aslı

Bir hükümdarın oğlu olan Kerem, bir keşişin kızı Aslı’ya âşık olur. Kızın babası bu evliliği istemez ve kızını alıp diyar diyar kaçar. Kerem yanında lalası Sofu ile Anadolu’yu adım adım dolaşarak onların peşine düşer; yol boyunca dağlara, ırmaklara, turnalara söylediği türküler bugün de halk şiirinin en yanık örnekleridir. Sonunda düğün gecesi gelir, ama Aslı’nın babasının büyülü gömleğinin düğmeleri bir türlü çözülmez. Kerem’in çektiği ah ağzından ateş olup çıkar ve onu kül eder. Kerem ile Aslı efsanesi

Sonu: Kerem yanarak ölür; külünü saçlarıyla süpüren Aslı da tutuşur.

4. Tahir ile Zühre

Aynı gün doğan Tahir ile Zühre beşik kertmesi olarak birbirine söz verilir: Tahir vezirin, Zühre padişahın çocuğudur. Vezir ölünce padişah sözünden döner. Tahir bir sandığa konup suya atılır, uzak diyarlarda yaşar, yıllar sonra geri döner. Hikâye, kötü kalpli Kara Bulut’un entrikalarıyla trajik bir sona varır. Tahir ile Zühre efsanesi

Sonu: Tahir öldürülür, Zühre onun mezarı başında can verir. Mezarlarından iki gül biter; aralarında Kara Bulut’un mezarından çıkan bir karaçalı yükselir.

5. Yusuf ile Züleyha

Kur’an’daki Yusuf kıssasından doğan bu hikâye, İslam edebiyatlarında en çok işlenen konulardan biridir. Mısır azizinin karısı Züleyha, Yusuf’a âşık olur; reddedilir, Yusuf zindana düşer. Yıllar sonra Yusuf Mısır’ın yöneticisi olurken yaşlanmış ve gözlerini kaybetmiş Züleyha tövbe eder. Türk edebiyatında en bilinen versiyonu 15. yüzyılda Hamdullah Hamdi’nin mesnevîsidir. Yusuf ile Züleyha efsanesi

Sonu: Mesnevî geleneğinde Yusuf’un duasıyla Züleyha’ya gençliği ve güzelliği geri verilir; ikisi evlenir. Listedeki ender mutlu sonlardan biridir.

6. Âşık Garip ile Şah Senem

Babasını kaybetmiş yoksul bir genç olan Garip, zengin bir ailenin kızı Şah Senem’e âşık olur. Başlık parasını kazanmak için sazıyla gurbete çıkar ve yedi yıl Tiflis’te âşıklık yapar. Dönüş vakti geldiğinde yetişemeyecek gibidir; Hızır’ın yardımıyla tam Senem’in başkasıyla evlendirileceği gün memleketine varır ve sazıyla kendini tanıtır. Âşık Garip efsanesi

Sonu: Mutlu: Garip ile Şah Senem kavuşur.

7. Hüsn ü Aşk

Şeyh Gâlib‘in 1783’te yazdığı bu mesnevî, divan edebiyatının son büyük şaheseri sayılır. Benî Mahabbet (Sevgi oğulları) kabilesinde aynı gece doğan Hüsn (Güzellik) ile Aşk birbirini sever. Aşk, Hüsn’e kavuşmak için “Kalp ülkesi”ne doğru zorlu bir yolculuğa çıkar; yanında ona yol gösteren Sühan (Söz) vardır. Bütün sınavları geçtikten sonra Aşk büyük sırrı öğrenir: Hüsn ile kendisi aslında birdir. Hikâye, tasavvuftaki “aradığını kendinde bul” fikrinin alegorisidir.

Sonu: Kavuşma, ayrılığın aslında hiç var olmadığını anlamakla gerçekleşir.

8. Aşk-ı Memnu

Halit Ziya Uşaklıgil’in 1900’de kitap olarak yayımlanan romanı, Türk romanının ilk büyük başyapıtlarından biridir. Genç ve güzel Bihter, kendisinden çok yaşlı, varlıklı Adnan Bey’le evlenir. Yalıdaki yaşamın sıkıntısı içinde Adnan Bey’in yeğeni Behlül’e kapılır. Yasak aşk, Adnan Bey’in kızı Nihal’in de hayatını altüst eder. Aşk-ı Memnu kitap sayfası

Sonu: İlişki ortaya çıkar, Behlül kaçar ve Bihter canına kıyar.

9. Eylül

Mehmet Rauf’un 1901’de yayımlanan Eylül‘ü, Türk edebiyatının ilk psikolojik romanı kabul edilir. Evli bir çift olan Süreyya ve Suat’ın hayatına Süreyya’nın akrabası Necip girer. Necip ile Suat arasında, hiçbir zaman açıkça yaşanmayan, sessiz ve yoğun bir sevgi büyür. Roman, olaylardan çok iç dünyaları anlatmasıyla dönemine göre çok yenidir.

Sonu: Roman, köşkte çıkan bir yangınla trajik biçimde sona erer.

10. Kürk Mantolu Madonna

Sabahattin Ali’nin 1943’te yayımlanan romanı, son yıllarda yeniden keşfedilip yeni kuşakların en çok okuduğu kitaplardan biri oldu. Silik ve suskun bir memur olan Raif Efendi’nin defterinden, gençliğinde Berlin’de yaşadığı aşkı öğreniriz: bir sergide gördüğü “kürk mantolu Madonna” tablosunun ressamı Maria Puder’e duyduğu derin ve kırılgan sevgiyi. Romanı sitemizde bölüm bölüm okuyabilirsiniz; romanı yeniden okumak üzerine bu yazımız da ilginizi çekebilir.

Sonu: Raif Türkiye’ye dönmek zorunda kalır ve mektuplar kesilir; yıllar sonra Maria’nın öldüğünü ve ondan bir kızı olduğunu öğrenir.

Bu hikâyelerin ortak noktası ne?

Hikâyelerin çoğunda aşk, toplumun kurallarıyla, ailenin isteğiyle ya da kaderle çatışır. Klasik ve halk anlatılarında ayrılık, âşığı olgunlaştıran bir sınavdır; kavuşma çoğu zaman ancak ölümde ya da ruhsal bir uyanışta gerçekleşir. Modern romanlarda ise aynı çatışma iç dünyaya taşınır: engel artık bir dağ ya da bir keşiş değil, kişinin kendi korkuları ve toplumun bakışıdır. Doğu ile Batı’nın bu konudaki benzerliklerini merak ediyorsanız Doğu’nun Mecnûn’u, Batı’nın Romeo’su yazımıza göz atın.