Âşık Paşa

Âşık Paşa'nın asıl adı Ali, mahlası Âşık'tır. 1272'de Kırşehir'de doğdu. Dedesi, 13. yüzyılda Horasan'dan Anadolu'ya gelip Amasya'ya yerleşen ve Babaî isyanıyla adı anılan Baba İlyas'tır; babası Muhlis Paşa'dır. Hayatı için başlıca kaynak, oğlu Elvan Çelebi'nin yazdığı Menâkıbü'l-kudsiyye'dir; ancak bu eser menkıbevi bir anlatıdır.

Önce Süleymân-ı Kırşehrî'den, sonra Baba İlyas'ın halifelerinden Şeyh Osman'dan ders aldı ve onun kızıyla evlendi. Vefâiyye tarikatının önde gelen isimlerinden biri oldu. Bir süre Anadolu valisi Timurtaş Paşa'nın vezirliğini yaptı; siyasi olaylara karıştıktan sonra Mısır'a gitti. Ahî Evran ve Mevlevî çevreleriyle ilişkisi vardı; Mevlânâ ile Sultan Veled'e hayranlık duyuyordu.

Başlıca eseri 1330'da tamamladığı Garîbnâme'dir. Aruzun fâilâtün fâilâtün fâilün kalıbıyla yazılmış, on bölümden oluşan yaklaşık 12.000 beyitlik bu mesnevi, halkı dinî ve tasavvufî konularda eğitmeyi amaçlar. Ona ait olduğu düşünülen kısa manzumeler arasında Fakrnâme, Vasf-ı Hâl ve bir Hikâye sayılır; bazı risalelerin ona aidiyeti ise şüphelidir. Nazire mecmualarından derlenen altmış kadar şiiri de yayımlanmıştır.

Sade ve anlaşılır Türkçesi, eserinin yüzyıllar boyunca geniş bir okur kitlesine ulaşmasını sağladı. Yunus Emre ve Mevlânâ'nın etkisi şiirinde açıkça görülür. Mısır'dan Amasya'ya dönerken Kırşehir'de hastalandı ve 3 Kasım 1332'de orada öldü. Vasiyeti üzerine şehrin kuzeydoğusundaki bir tepeye gömüldü; türbesi bugün de halk tarafından ziyaret edilir.