Hacı Bayram Velî

1428 tarihli vakfiyesinde adı Hacı Bayram b. Ahmed b. Mahmud el-Ankaravî olarak geçer. Ankara'da doğdu; 16. yüzyıl kaynağı Lâmiî'ye göre doğum yeri Çubuk Çayı kıyısındaki Solfasol (Zülfazl) köyüdür. Doğum yılı bilinmez, 1339-40 ve 1352 gibi farklı tarihler ileri sürülmüştür. Babası Ahmed'dir. Tek bir kaynakta asıl adının Nûman olduğu da yazılır.

Lâmiî'ye göre aklî ve naklî ilimleri okudu. Ankara'da Kara Medrese'de müderrislik yaptığı anlatılır, ancak bu bilgi doğrulanamamıştır. Kaynaklara göre Kayseri'de Somuncu Baba diye bilinen Şeyh Hamîd'in yanına gitti, ona intisap etti ve "Bayram" adını ondan aldı. Şeyhinin isteğiyle Ankara'ya dönüp çiftçilikle geçindi; tekke kurmadı, vakıf yönetmedi.

Rivayete göre halkı peşinden sürüklediği yönündeki bir şikâyet üzerine II. Murad tarafından Edirne'ye çağrıldı. Bu olay genellikle 1421–1424 arasına yerleştirilir ve etrafında menkıbeler oluşmuştur. Bayramiyye tarikatının kurucusu kabul edilir. Ölümünden sonra müritleri farklı kollara ayrıldı: Akşemseddin'in öncülük ettiği Şemsiyye ile Emîr Sikkînî'nin temsil ettiği Melâmî kol bunların başlıcalarıdır. Yazıcızâde Mehmed de ona bağlananlar arasında anılır.

Ona ait olduğu kabul edilen dört Türkçe şiir vardır. Hece ölçüsüyle ve sade bir dille yazılan bu şiirler vahdet-i vücûd düşüncesini işler. Kendisine mal edilen başka bazı gazel ve mektupların ona ait olmadığı düşünülür. 1430'da Ankara'da öldü ve ölümünden birkaç yıl önce yapılan, adını taşıyan caminin yanına gömüldü. Türbesi bugün çok ziyaret edilen bir yerdir.