Bilge Karasu: Hayatı, Gece ve Anlatı Sanatı

Klasik olay örgüsünü bir kenara bırakan, çoğul anlatıcılarla, simgeler ve çağrışımlarla örülmüş metinler yazan Bilge Karasu, Türkçede deneysel anlatının en önemli adlarından biridir. Pegasus Edebiyat Ödülü törenindeki “Ben kendimi Türkçeye borçluyum” sözü, dile verdiği değeri özetler.

Bilge Karasu kimdir?

Bilge Karasu 1930’da İstanbul’da doğdu. Şişli Terakki Lisesi’nden sonra İstanbul Üniversitesi Felsefe Bölümü’nde okudu; Hilmi Ziya Ülken, Nermi Uygur ve Takiyettin Mengüşoğlu’ndan ders aldı. Ankara’da Basın Yayın ve Turizm Müdürlüğü’nde ve Ankara Radyosu’nun dış yayınlar servisinde çalıştı, radyoda programlar hazırladı; 1970’lerde üç radyo oyunu yayımlandı. 1963’te Rockefeller bursuyla Avrupa’ya gitti. 1974’ten ölümüne kadar Hacettepe Üniversitesi’nde görev yaptı ve 14 Temmuz 1995’te Ankara’da öldü.

Müzikle yakından ilgilenen, kitapları ve kedileri hayatının merkezine koyan Karasu’nun yirmili yaşlarında sekiz dil bildiği, ölümüne yakın Japonca öğrendiği aktarılır. Beyoğlu sokakları, Samanpazarı ve Kavaklıdere gibi yaşadığı yerler eserlerine de yansımıştır.

Öykülerinde yeni bir anlatım

İlk öyküsü 1952’de Seçilmiş Hikâyeler dergisinde yayımlandı. İlk öykü kitabı Troyada Ölüm Vardı (1963), bir giriş ve on iki öyküden oluşur; öyküler ayrı ayrı okunabilse de kendi içinde bir roman bütünlüğü taşır. “Ada”, “Tepe” ve “Dutlar” adlı üç uzun öyküden oluşan Uzun Sürmüş Bir Günün Akşamı (1970) ile 1971 Sait Faik Hikâye Ödülü’nü kazandı.

Göçmüş Kediler Bahçesi (1979), on iki metnin arasına parça parça yerleştirilmiş bir masaldan oluşur ve yazarın deyişiyle bir tür modern masaldır. Kısmet Büfesi (1982) ise şiirin, öykünün ve müzik kompozisyonunun tekniklerinden yararlanan bir kitaptır.

Gece

Karasu’yu geniş kitlelere ve yurt dışına tanıtan eser, 1985’te yayımlanan Gece‘dir. Olay örgüsü iç içe geçmiş, çok katmanlı bu romanda birbirinin sınırlarını aşan çoğul anlatıcılar vardır; kurmaca ile üst kurmaca, gerçeküstü ögelerle birbirine karışır. Roman çeşitli dillere çevrildi ve 1991’de Pegasus Edebiyat Ödülü’nü kazandı. Önsözünü yazan Akşit Göktürk’e göre Gece, okura belirli bir öykü ya da nedensellik sunmaz; gerçek yaşamın anlamını değişik yorumlar sarmalında kavratmaya yöneltir.

Çevirileri ve denemeleri

Karasu Faulkner, Simenon, Beauvoir, Barrie ve D. H. Lawrence’tan çeviriler yaptı; Lawrence’tan çevirdiği Ölen Adam ile 1963 Türk Dil Kurumu Çeviri Ödülü’nü aldı. Ne Kitapsız Ne Kedisiz (1994) Sedat Simavi Vakfı Ödülü’nü kazandı; Narla İncire Gazel, Altı Ay Bir Güz ve Lağımlaranası ya da Beyoğlu öteki deneme kitapları arasındadır. Postmodern edebiyatın metinlerarasılık, dil oyunları ve gerçeklik sorgusu gibi özellikleri onun eserlerinde de görülür; bu akımlar hakkında Edebiyat Akımları yazımıza bakabilirsiniz.

Bilge Karasu’nun başlıca eserleri

• Öykü: Troyada Ölüm Vardı (1963), Uzun Sürmüş Bir Günün Akşamı (1970), Göçmüş Kediler Bahçesi (1979), Kısmet Büfesi (1982)
• Roman: Gece (1985), Kılavuz (1990)
• Deneme: Ne Kitapsız Ne Kedisiz (1994), Narla İncire Gazel (1995), Altı Ay Bir Güz (1996), Lağımlaranası ya da Beyoğlu (1999), Öteki Metinler (1999)
• Mektup: Halûk’a Mektuplar (2002), Jean ve Gino’ya Mektuplar (2013)

Kaynakça

• Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü (Kültür ve Turizm Bakanlığı / Ahmet Yesevi Üniversitesi), “Bilge Karasu” maddesi, Doç. Dr. M. Fatih Kanter: teis.yesevi.edu.tr