Sevgi Soysal: Hayatı, Tante Rosa ve Romanları

İroni ve mizahı, kadınların hayatına cesurca bakan bir anlatımla birleştiren Sevgi Soysal, yalnızca kırk yıl süren hayatına öykü, roman, anı ve gazete yazılarından oluşan güçlü bir eser bıraktı. Tante Rosa‘nın kahramanı, kendinden sonraki kadın yazar kuşağını derinden etkiledi.

Sevgi Soysal kimdir?

Sevgi Soysal 30 Eylül 1936’da, Selanik göçmeni mimar Mithat Yenen ile Alman eşi Annelise Rupp’un üçüncü çocuğu olarak doğdu. Ankara Kız Lisesi’ni 1952’de bitirdi, Ankara Üniversitesi DTCF’de arkeoloji okumaya başladı. 1957’de Göttingen’de tiyatro bilimi öğrenimi gördü. Dost, Değişim, Yeditepe ve Türk Dili gibi dergilere yazdı; Ankara Radyosu’nda ve 1965’ten itibaren TRT’de program uzmanı olarak çalıştı.

12 Mart Muhtırası’nın ardından 1971’de TRT’den ayrılmak zorunda kaldı; aynı yıl tutuklanarak Yıldırım Bölge Kadınlar Koğuşu’na gönderildi, 1972’de Adana’ya altmış beş günlüğüne sürgün edildi. Dönüşte ANKA Ajansı’nda gazetecilik yaptı. 22 Kasım 1976’da İstanbul’da öldü.

İlk öyküler ve Tante Rosa

İlk kitabı Tutkulu Perçem 1962’de yayımlandı. Bu öykülerde varoluşçuluğun etkisi görülür; gündelik hayatın birey üzerindeki izleri şiirsel bir dille anlatılır. Ardından gelen Tante Rosa, adını taşıyan kadının çocukluğundan ölümüne uzanan hayatını bölüm bölüm anlatır. Tante Rosa’nın kendisine dayatılan dünyadan uzaklaşıp kentin olanakları içinde yepyeni bir hayat kurması, kitaba Türkiye’deki feminist kadın yazını içinde özel bir yer kazandırmıştır.

Romanları

Yürümek (1970), Elâ ile Memet’in çocukluktan yetişkinliğe uzanan hikâyelerini paralel bir kurguyla anlatır. Roman TRT Sanat Ödülleri Yarışması’nda Başarı Ödülü kazandı, ancak 12 Mart döneminde toplatıldı.

Yenişehir’de Bir Öğle Vakti (1973), Ankara’nın Yenişehir semtinde bir kavağın devrileceği öğle saatine odaklanır ve pek çok kişinin o anki düşüncelerini bir araya getirir. Roman 1974’te Orhan Kemal Roman Armağanı’nı kazandı. Son romanı Şafak (1975) ise Adana sürgününden izler taşır; Oya’nın bir gecekondu evinde yemekteyken evin basılması üzerine hapishanede geçirdiği bir günü anlatır.

Üslubu

Sevgi Soysal’ın romanlarında kısa bir zaman dilimi içinde birçok karakterin sesi bir arada verilir. Mizah, eserlerinde ayırt edici bir rol oynar: Kahramanları ironik bir dünyanın gerçekleri karşısında eğlenmeye çalışan, bu düşünceye sıkı sıkıya tutunan insanlardır. Varoluşçuluk ve Bertolt Brecht etkisi, yazarın bütün edebî hayatı boyunca izlenebilir.

Sevgi Soysal’ın eserleri

• Öykü: Tutkulu Perçem (1962), Tante Rosa (1968), Barış Adlı Çocuk (1976)
• Roman: Yürümek (1970), Yenişehir’de Bir Öğle Vakti (1973), Şafak (1975)
• Anı: Yıldırım Bölge Kadınlar Koğuşu (1976)
• Yazılar: Bakmak (1977), Hoş Geldin Ölüm (radyo konuşmaları, 1980)

Kaynakça

• Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü (Kültür ve Turizm Bakanlığı / Ahmet Yesevi Üniversitesi), “Sevgi Soysal” maddesi, Doç. Dr. Seval Şahin: teis.yesevi.edu.tr