Vatan

Ziya Gökalp'in hece ölçüsüyle yazdığı "Vatan", şairin hayalindeki ülkeyi üç bentte tarif eder. Her bent "Bir ülke ki..." diye başlar ve "Ey Türkoğlu, işte senin orasıdır vatanın!" nakaratıyla biter. Şiir, Millî Edebiyat döneminin sade dil ve millî konu anlayışının tipik örneklerindendir.

Dil ve din. İlk bentte şair, camilerinde Türkçe ezan okunan, mekteplerinde Türkçe Kur'an okunan, köylünün namazdaki duanın anlamını, küçük büyük herkesin Allah'ın buyruğunu anladığı bir ülke tasavvur eder.

Birlik. İkinci bentte topraklarında başka milletin gözü olmayan, her ferdinde ülkü, dil, âdet ve dinin bir olduğu, mebusları temiz, evlatları sınırlarında seve seve can veren bir ülke anlatılır.

İktisat ve sanat. Son bentte çarşısında dönen sermayenin, sanatına yol gösteren ilim ve fennin, tersanelerin, fabrikaların, vapur ve trenlerin Türk'e ait olduğu, esnafın birbirini koruduğu bir ülke istenir. Böylece vatan yalnız bir toprak parçası olarak değil; dil, inanç, siyaset ve ekonomide bağımsız bir toplum olarak tanımlanır.