Yazar ve öğretmen
Mahmut Makal
1930 – 2018 · Demirci köyü, Gülağaç, Aksaray
Bizim Köy ile Anadolu köyünü ilk kez bütün gerçekliğiyle anlatan, gerçekçi köy edebiyatının öncüsü köy öğretmeni yazar.
Hayatı
Mahmut Makal 1930'da Aksaray'ın Gülağaç ilçesine bağlı Demirci köyünde doğdu. Köyüne açılan ilkokulu bitirdikten sonra 1943'te İvriz Köy Enstitüsü'ne girdi ve 1947'de mezun olarak Aksaray'a bağlı Nurgöz köyünde öğretmenliğe başladı. Altı yıl köy öğretmenliği yaptıktan sonra Gazi Eğitim Enstitüsü'nde okudu; Antalya, Adana ve Ankara'da ilköğretim müfettişliği yaptı, 1965'te Fransa'da sosyoloji eğitimi aldı. 1971-1972'de Venedik Üniversitesi'nde Türk dili ve edebiyatı dersleri verdi; 1979'da Kültür Bakanlığı'nda danışman ve Kültür Yüksek Kurulu üyesi oldu.
Edebiyata Köy Enstitüsü öğrencisiyken yazdığı şiirlerle başladı, ama adını düzyazıları duyurdu. Öğretmenlik yaptığı köyde ve kendi köyünde gördüklerini "Bir Köy Öğretmeninin Notları" başlığıyla 1948'den itibaren Varlık dergisinde yayımladı; bu yazılar 1950'de Bizim Köy adıyla kitaplaştı. O güne kadar edebiyatta çoğunlukla idealize edilen köy, bu kitapta yoksulluğu, bilgisizliği ve ağa baskısıyla gerçekçi biçimde anlatıldı. Kitap büyük yankı uyandırdı ve gerçekçi köy edebiyatının başlangıcı sayıldı.
Köyümden, Memleketin Sahipleri, Kuru Sevda, Köye Gidenler, İplik Pazarı ve Köy Enstitüleri ve Ötesi başlıca kitaplarıdır; eserlerinin çoğu köy hayatı ve eğitim sorunları üzerine anı-hikâye tarzında yazılmıştır. Kitapları Almanca, Fransızca, İngilizce ve İtalyanca başta olmak üzere birçok dile çevrildi. 1967'de Türk Dil Kurumu Dile Hizmet Ödülü'nü aldı. 10 Ağustos 2018'de Ankara'da öldü.
Mahmut Makal hakkında yazılar
Kaynakça
- Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü (Kültür ve Turizm Bakanlığı / Ahmet Yesevi Üniversitesi), "Mahmut Makal" maddesi, Cennet Altundaş: https://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/mahmut-makal
- Gündüz Akıncı, Türk Romanında Köye Doğru, Ankara Üniversitesi DTCF Yayınları, 1961
- Ramazan Kaplan, Cumhuriyet Dönemi Türk Romanında Köy, Akçağ Yayınları, 1997