Aşk ve Ayak Parmakları

Bu sayfada hikâyenin tam metni yer alıyor. Özeti, ana fikri, karakterleri ve eski kelimelerin anlamları metnin sonunda.

Âsıme Hanımefendi’den Hasan’a mektup

Evvela beni sen sevdin, yalvardın, yakardın, benim aşkım âdeta senin galeyanına sönük bir cevaptı. Sonunda beni aldın. Ben zengindim. Atım, arabam vardı. Bütün bugünün gençleri beni istiyorlardı. Herkesin isteğine sen nail oldun. Mesuttun. Ben sana sadıktım. Sonra nasıl oldu, birdenbire döndün. Benden soğudun. Beni görmekten kaçtın, yine sonunda beni boşadın… Bu mektubumu alınca sanma ki, sana yalvarıyorum. Fakat merak ediyorum! Niçin beni istemeyesin? Benim neyim var? Yahut neyim eksik? Daha bu sene Kadıköy kadınları arasındaki güzellik müsabakasında birinci geldim. Tahsilim birinci derecede… Zenginim de. O hâlde niçin beni istemeyesin? Benden güzelini bulsan bile, eminim ki benden zenginini bulamayacaksın. O hâlde niçin, niçin beni istemeyesin?

Hasan’dan Âsıme Hanımefendi’ye mektup

Evet güzel kadın, ben sevmiştim. Fakat sevmek nedir? Bunu biliyor musun?.. Sevmek herkes için başka bir şeydir. Tabiî mizaçların, tecessüslerin başka başka olması gibi… Kimi kaşa göze, kimi cilde, kimi ellere ayaklara, kimi şişmanlığa, kimi boya, kimi kalçaya bakar. Hâlbuki ben… Profile bakarım. Daha okuldan beri âdetimdir, birisiyle konuşurken onda ne profili olduğunu ararım. Mesela küçük profilli bir adamla konuşurken onun laflarını havlamaya benzetirim. Dünyada ne kadar adam varsa, hepsinde bir hayvan profili vardır. Köprü’den geçerken, önü kalabalık bir gazinoda otururken, herkesin yüzüne dikkat ederim. Daha bir profilsize rast gelmedim. Hep insan kıyafetine girmiş, insan maskesi takmış hayvanlar… Bir sürü köpek, öküz, keçi, leylek, at, eşek, baykuş, kartal, tavuk, papağan, arı, güvercin, karga, balık, ayı, kaz, kaplan, ilâh… Küçükken saf, masum bir merak ile okuduğum fizyonomi nazariyeleri, benim hayalime o kadar tesir etmiştir ki, kendimi Lafontein’in masallarını gösteren canlı bir albüm içinde sanırım. Mesela karşıdan bir dostum geliyor, bir kere bakarım, yüksek kırmızı fesi, alacalı kostümü, parlak boyunbağı… Burnunun ucu sivri… Kolları kalkık ve kabarık… İddiacı, cesur… Yandan bakınca ne olduğunu görür, içimden:

— Ah, işte bir horoz.., derim.

Gelir elimi tutar, kırmızı yüzüne, tıpkı bir gülibiğe benzeyen fesine bakarım. Sesi keskin ve notaları uzundur. Sanki bu mütemadiyen öter. Ondan ayrılır, diğerine rasgelirim. Çenesi, ağzı yayıktır. Bacakları paytaktır. Yavaş yavaş söyler ve yanaklarını gererek güler.

— Ördek, ördek.., derim.

O vakvakladıkça, ben keşfimden memnun, müsterih onun kanatlarını, kuyruğunu arar, hatta onları da üstünde bulurum. Meşhur adamların, büyük muharrirlerin, nazırların, mebusların, büyük memurların profilleri ezberimdedir. Profillerini bildiğim için, yeni nazırların iktidarda ne yapacaklarını ayniyle herkese söylerim. Hatta arkadaşlarım bana,

— Sen eskiden geleydin, Peygamber olurdun, derler.

Zannederler ki, benim kerametim var. Hayır, ben yalnız profilleri tanırım… Eşek profilli bir adam mutlaka eşekçe, arslan profilli bir adam mutlaka arslanca hareket eder. Bir adamda, hangi hayvanın profili varsa, mutlaka o hayvanın ahlakı da vardır. Öküz profilli bir adamda asla kurnazlık, hile, zeka olamaz. Eşek profilli olan inatçı, yani kibar mânâsıyla sebatkârdır. Arı profilli sokar, köpek profilli gürültü eder, dişlerini gösterir. Kaplan profilli sezer ve merhamet bilmez, papağan profilli durmaz taklit çıkarır, güvercin profilli durmaz aşk ve şefkat komedyası oynar. Tilki profilli herkesi aldatır. Domuz profilli yer, içer keyfine bakar.

Kadınların da hepsi erkekler gibi birer hayvandır. Onlarda da mutlaka bir hayvanın profili vardır. Şişman, kocaman memeli, dalgın ve ağır kadın, tamamıyla bir inektir. Zayıf, huysuz, esmer, çirkin fakat yalnız gözleri güzel bir kadın keçidir. En güzelleri çalıkuşu, kanarya, nemse tavuğu profilinde olanlardır. Bu üç profilin hiçbirisi sende yoktur.

Geçen yazdı. İlk defa Fener’de birbirimize rast gelmiştik. Ben hemen senin profilini aradım, fakat bulamadımdı.

— Ah, acaba ne? diyor, yüzüne bakıp bakıp bulamayınca seni sevmeye başlıyordum.

Mademki sende bir hayvan profili yoktu. O halde insanların, kadınların… Sende hiçbir profil olmadığı için, hiçbir hayvan ahlakı, hiçbir hayvan tabiatı da yoktu. Bazı yine şüpheye düşüyor,

— Aldanıyorum, onda da bir profil var, ama ben göremiyorum, ben farkına varamıyorum, diyordum.

İzdivacımızdan evvel, muhabbet günlerinde, senin yüzüne uzun uzun dalışlarımı, ihtimal aşk buhranları sanıyordun. Hayır. Ben hep senin profilini arıyor; seni hiçbir şeye benzetemiyordum. Profilini bulamayınca seni severdim. Galiba sen de beni… Altı ay ne kadar hoş bir hayat geçirdik. Tabiî hatırlarsın. Fakat bir sabah… Ah keşke senden önce kalkmasaydım… Erken kalkmış, pencerenin yanına oturmuştum. Sen hâlâ yatıyordun.

— Bu ne tembellik, dedim.

Doğruldun, giyindin, karyolanın içine oturdun. Hava biraz serindi. Yanan soba daha odayı ısıtmamıştı. Birden yüreğim çarpmaya başladı. Boğuluyor gibi oluyordum. Sen terliklerinin üzerine düşmüş olan mor çoraplarından birisini sağ ayağının parmaklarıyla tuttun. Yukarı kaldırdın, yatağın içinde, oturarak giydin. Çorabın öbür eşini yerden almak için, sol ayağını uzatıyordun. Görmemek için yüzümü çevirdim. Evet, güzel kadın, sen ayağının parmaklarını tıpkı bir el gibi kullanıyordun.

— Yirminci asrın orta yerinde, diyordum. Hilkatten yahut tekâmülden şu kadar yüz bin sene sonra…

….Titriyordum. Hastalandım. Sen, beni yere seren darbenin ne olduğunu anlayamıyordun. Yattığımız zaman buruşan gömleğini ayağının parmaklarıyla tutup çekiyordun. Ben bunu duyunca dişlerimi sıkıyor, tekrar titremeye başlıyordum. Yine anlamıyor:

— Galiba hava soğuk, üşüyorsun işte, diyordun.

Yine bir sabah sobanın önündeki koltuğa oturmuştun. Ayaklarında çorap yoktu. Yine kalbim atmaya başladı. Ayağının parmakları ile sobanın henüz ısınmayan kapağını açıyor, kımıldamayarak bakıyor, tekrar kapıyordun. Sonra yine bir gün sevgili kedin ayaklarından oynuyordu. Daha çoraplarını giymemiştin. Yüreğim hopladı. Fakat dişimi sıktım. Baktım, senin ayaklarının parmakları uzundu. Hem biraz fazla uzundu. Bu uzun parmaklarınla kediyi kollarından tutuyor, küçük bir çocuk gibi havaya kaldırıyordun. Âdeta ayaklarını ellerin gibi, hatta ellerinden daha iyi kullanıyordun.

Gözlerimi yüzüne kaldırdım. O an, o kadar arayıp da bulamadığım profilini gördüm. Sen maymundun. Alnın dar, ağzın biraz ileriye çıkıktı. Güzel, parlak cildin bu maymun iskeletini tamamıyla örtemiyordu. Hele ayakların… Aman Yarabbi… Tıpkı bir maymunun üçüncü, dördüncü elleri idi. Sen biraz daha gayret etsen, yerden çoraplarını almak, sobanın kapağını açmak, yorganı, gömleğini düzeltmek, kediyi tutup havaya kaldırmak değil, hatta ayaklarının bu uzun tekâmül etmiş parmaklarıyla yemek yiyebilecek, hatta piyano çalabilecektin. O vakit senden ürktüm. Bir daha seninle bir yatağa girmedim. Kendimi balta girmemiş bir ormanda zannediyor, kendimi o kablettarih mahlûklarından bir nesne ile evlenmişim sanıyordum.

Yirminci asırda, vücudunda kablettarihî adaleleri olan, tıpkı bugünün maymunları gibi ayaklarını el diye kullanan, tekâmül etmemiş bir mahlûktan, yani senden kaçtım. Uzaklaştım.

El gibi kullandığın bu ayaklarından bir tanesini şimdi kalbinin üzerine koy, öyle hükmet. Artık seni sevmemekte haklı değil miyim?

Âsıme Hanımefendi’den Hasan’a telgraf

-Gayet Müstacel-

Mektubunu okumadan yırttım, senden nefret ederim. Sakın bir daha mektup göndermeye kalkma. Sonra fena olursun…

---

Aşk ve Ayak Parmakları hikâyesinin özeti

Hikâye üç kısa metinden oluşur: iki mektup ve bir telgraf. İlk mektupta Âsıme Hanımefendi, kendisini önce çok sevip sonra birdenbire soğuyan ve sonunda boşayan eski kocası Hasan’a yazar. Güzel, eğitimli ve zengin olduğunu hatırlatır; kendisinin neden artık istenmediğini merakla sorar.

Hasan’ın uzun cevabı hikâyenin asıl gövdesidir. Hasan, okul yıllarından beri insanların yüzünde bir hayvan “profili” aradığını, horoz, ördek, tilki ya da öküz profilli insanların o hayvanın huyunu taşıdığına inandığını anlatır. Âsıme’nin yüzünde hiçbir hayvan profili bulamadığı için ona âşık olmuştur. Evliliklerinin altıncı ayında bir sabah, karısının çorabını ayak parmaklarıyla tutup kaldırdığını görür; sonra sobanın kapağını, kediyi ayak parmaklarıyla tuttuğuna da tanık olur. O an aradığı profili bulduğuna karar verir: Karısı, ona göre, bir maymundur. Bu yüzden ondan uzaklaşmıştır.

Hikâye, Âsıme Hanımefendi’nin kısa ve öfkeli telgrafıyla biter: Mektubu okumadan yırttığını, Hasan’dan nefret ettiğini ve bir daha yazmamasını söyler.

Aşk ve Ayak Parmakları hikâyesinin ana fikri

Ömer Seyfettin, bu mektup hikâyesinde insanları önceden kurulmuş saplantılı bir “teoriye” göre değerlendiren bir adamı alaya alır. Hasan’ın kendini bilgili sanan ama aslında saçma bir ölçüte dayanan yargısı, sevgiyi bile bir sınıflandırma oyununa çevirir. Yüz hatlarından karakter okunabileceği düşüncesi bilimsel değildir; hikâyenin mizahı da Hasan’ın bu düşünceye körü körüne bağlanmasından doğar. Telgrafın kısalığı, uzun ve kendinden emin mektubun karşısında okura son sözü söyletir.

Aşk ve Ayak Parmakları hikâyesinin karakterleri

• Âsıme Hanımefendi: Kadıköy’de güzellik yarışmasında birinci gelmiş, eğitimli ve zengin bir kadın. Kocasının neden kendisinden soğuduğunu anlamak ister.
• Hasan: İnsanların yüzünde hayvan “profili” arama saplantısı olan, kendini keskin gözlemli sanan eski koca. Hikâyenin alay edilen kahramanıdır.

Mekân, zaman ve anlatıcı

• Mekân: İstanbul; Kadıköy, Fener ve Köprü çevresi anılır.
• Zaman: Hasan’ın “yirminci asır” vurgusundan anlaşıldığı gibi 20. yüzyılın başı.
• Anlatım: Mektup tekniği. Olaylar Hasan’ın ağzından, birinci tekil kişiyle anlatılır; mektuptan önce ve sonra Âsıme Hanımefendi kısa birer metinle konuşur.
• Tür: Mizahi, hicivli bir hikâye.

Hikâyedeki eski kelimeler

• Galeyan: Coşma, taşkınlık.
• Nail olmak: Erişmek, kavuşmak.
• Tecessüs: Merak, araştırma isteği.
• Fizyonomi: Yüz yapısı; burada yüz hatlarından karakter çıkarılabileceğini ileri süren eski görüş.
• Lafontein: Hayvan masallarıyla tanınan Fransız yazar La Fontaine.
• İzdivaç: Evlenme.
• Hilkat: Yaratılış.
• Tekâmül: Gelişme, evrim.
• Kablettarih: Tarih öncesi.
• Mahlûk: Yaratık.
• Müsterih: İçi rahat.
• Müstacel: Acele.

Ömer Seyfettin‘in öteki hikâyeleri: Kaşağı, Pembe İncili Kaftan, Kesik Bıyık, Aşk Dalgası, Yüksek Ökçeler, Perili Köşk. Yazarın içinde yer aldığı akımı Millî Edebiyat dönemi yazımızda okuyabilirsiniz.

Metin kaynağı: Vikikaynak, “Aşk ve Ayak Parmakları” (Ömer Seyfettin). Ömer Seyfettin 1920’de öldüğü için eserleri kamu malıdır.