Ahmet Haşim: Hayatı, Şiir Anlayışı, Göl Saatleri ve Piyâle

“Şiir bir hikâye değil, sessiz bir şarkıdır.” Bu söz, Türk şiirinde sembolizmin en büyük temsilcisi sayılan Ahmet Haşim‘in şiir anlayışını özetler. Akşamı, gölü, ayı ve renkleri bir musikiye dönüştüren Haşim, yalnızca iki şiir kitabıyla kalıcı bir yer edindi. Bu yazıda şairin hayatını, şiir anlayışını ve eserlerini anlatıyoruz.

Ahmet Haşim kimdir?

Ahmet Haşim 1887’de Bağdat’ta doğdu. Babası Arif Hikmet Bey Alusîzadeler, annesi Sara Hanım Kâhyazadeler sülalesindendir. Annesini küçük yaşta kaybedince babası onu İstanbul’a, akrabalarının yanına getirdi. Numune-i Terakki Mektebi’nin ardından yatılı olarak Galatasaray Mekteb-i Sultânîsi’ne devam etti ve 1907’de mezun oldu. Bu okulda edebiyat öğretmeni Ahmet Hikmet Müftüoğlu, dil ve imla öğretmeni Tevfik Fikret’ti.

Reji İdaresi’nde memurluk, İzmir Mekteb-i Sultânîsi’nde Fransızca ve edebiyat öğretmenliği yaptı; 1911’den itibaren Maliye’de tercüman olarak çalıştı. Birinci Dünya Savaşı’nda yedek subay olarak Çanakkale’de ve Anadolu’da bulundu. Sonraki yıllarda Sanayi-i Nefise Mektebi’nde mitoloji dersleri verdi, Osmanlı Bankası’nda çalıştı, 1928’de İkdam gazetesinin sanat ve edebiyat sayfasını yönetti. 4 Haziran 1933’te öldü.

Fecr-i Âtî ile ilişkisi

Haşim, 24 Şubat 1910’da yayımlanan Fecr-i Âtî beyannamesini imzalayanlar arasındaydı. Topluluğa “Sînâ-yı Emel” adını önermiş, ancak Yakup Kadri’nin önerdiği “Fecr-i Âtî” adı kabul edilmişti. Topluluğun toplantılarına pek katılmadı; yine de bu dönemin en önemli şairi olarak anılır. Topluluk hakkında daha fazlası için Fecr-i Âtî edebiyatı yazımıza bakabilirsiniz.

Şiir anlayışı: anlam değil ahenk

Haşim’in şiir görüşleri, önce 1921’de Dergâh dergisinde “Şiirde Mânâ” adıyla yayımlanan, ardından Piyâle‘nin önsözü olan “Şiir Hakkında Bazı Mülâhazalar” yazısında toplanır. Bu yazı, “Bir Günün Sonunda Arzu” şiirine yöneltilen eleştirilere cevap olarak doğmuştur. Haşim’e göre:

• Şiir, düzyazıya çevrilemeyen bir söyleyiştir; şiir ile nesir birbirinden ayrı dünyalardır.
• Şiirde anlamdan çok ahenk ve musiki önemlidir.
• Kapalılık ve anlam belirsizliği bir kusur değil, okurun hayal gücünü harekete geçiren bir meziyettir.

Bu görüşler Fransız sembolistlerinin etkisini taşır. Göl Saatleri‘ndeki şiirlerde ise renk ve ışık izlenimlerini öne çıkaran empresyonist bir tavır da görülür. Hüzün, Haşim’de estetik bir tema olarak sürekli işlenir. Sembolizm ve öteki akımlar için Edebiyat akımları yazımıza göz atabilirsiniz.

Eserleri

• Göl Saatleri (1921, şiir): Dört bölümde 34 şiir; Dergâh Kütüphanesi’nin ilk kitabıdır.
• Piyâle (1926, şiir): “İlk ve Son Şiirler” alt başlıklı kitap, “Şiir Hakkında Bazı Mülâhazalar” önsözüyle açılır.
• Bize Göre ve Bir Seyahatin Notları (1928, deneme)
• Gurebâhâne-i Laklakan (1928, deneme)
• Frankfurt Seyahatnâmesi (1933, gezi)

Sitemizdeki Ahmet Haşim şiirleri

• O Belde
• Merdiven
• Bir Günün Sonunda Arzu
• Mehtapta Leylekler
• Bir Yaz Gecesi Hatırası
• Parıltı

Kaynakça

• Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü (Kültür ve Turizm Bakanlığı / Ahmet Yesevi Üniversitesi), “Ahmet Haşim” maddesi, Doç. Dr. Sabahattin Çağın: teis.yesevi.edu.tr
• Şiir metinleri: Vikikaynak, Ahmet Haşim şiirleri kategorisi: tr.wikisource.org