Oğuz Atay: Hayatı, Tutunamayanlar ve Eserleri

1970’te TRT roman yarışmasında ödül alan Tutunamayanlar‘ın yazarı Oğuz Atay, kısa yazı hayatında Türk romanına ironiyi, biçim denemelerini ve toplumla uyuşamayan bireyin iç sesini getirdi. Bu yazıda Atay’ın hayatını, edebî kişiliğini ve eserlerini anlatıyoruz.

Oğuz Atay kimdir?

Oğuz Atay, 12 Ekim 1934’te Kastamonu’nun İnebolu ilçesinde doğdu. Annesi ilkokul öğretmeni Muazzez Hanım, babası hukukçu ve milletvekili Cemil Atay’dır. Babasının milletvekili seçilmesiyle aile 1939’da Ankara’ya taşındı; Atay ilk ve orta öğrenimini burada tamamladı, TED Yenişehir Lisesi’ni birincilikle bitirdi. 1951’de İstanbul Teknik Üniversitesi’nde inşaat mühendisliği öğrenimine başladı.

1960’tan 1976’ya kadar İstanbul Devlet Mühendislik ve Mimarlık Akademisi’nde öğretim üyesi olarak çalıştı; mühendislik öğrencileri için Topoğrafya adlı bir ders kitabı da yazdı. 1976’da beyninde tümör teşhis edildi; tedavi için bir süre Londra ile İstanbul arasında gidip geldi. 13 Aralık 1977’de İstanbul’da öldü.

Tutunamayanlar

Atay’ın ilk romanı Tutunamayanlar, 1970’te TRT’nin roman yarışmasında ödül aldı ve 1971’de Sinan Yayınları tarafından yayımlandı. Roman, toplumun kalıplarına uyamayan, kendini var etmeye çalışan aydın karakterleri ironik ve çok sesli bir anlatımla işler. Hürriyet Daily News’in aktarımıyla roman, aydının tutumunu ve 1960 sonrası Türkiye’deki toplumsal değişimleri eleştirel bir gözle ele alır.

Edebî kişiliği

• Uyumsuz birey: Toplumdışı kalan, “tutunamayan” insan; yalnızlık ve kendini var etme sorunu eserlerinin merkezindedir.
• Biçim denemeleri: Metinlerarasılık, montaj, üstkurmaca ve farklı anlatım biçimlerini bir arada kullanır; eserlerinde otobiyografik izler yoğundur.
• Etkilendiği yazarlar: Dünya edebiyatından Dostoyevski, Joyce, Kafka, Proust ve Beckett; Türk edebiyatından Sabahattin Ali, Kemal Tahir, Yusuf Atılgan ve Ahmet Hamdi Tanpınar.
• Modernizm tartışması: Bazı araştırmacılar onu postmodernizmle ilişkilendirir; Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü’ndeki madde ise eserlerini estetik modernizmin ürünü olarak değerlendirir.

Atay’ın üzerinde etkisi bulunan yazarlardan Sabahattin Ali ve Kemal Tahir‘in yazar sayfalarını da sitemizde bulabilirsiniz.

Eserleri

• Tutunamayanlar (1971, roman)
• Tehlikeli Oyunlar (1973, roman)
• Bir Bilim Adamının Romanı (1974, bilim insanı Mustafa İnan’ın hayatı)
• Korkuyu Beklerken (1975, öykü)
• Oyunlarla Yaşayanlar (1985, tiyatro; ölümünden sonra)
• Günlük (ölümünden sonra)
• Eylembilim (yarım kalmış roman; ölümünden sonra)

Atay’ın, Türkiye’nin Ruhu adını verdiği üç ciltlik bir roman dizisi tasarladığı, ancak bunu tamamlayamadığı bilinir.

Kaynakça

• Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü (Kültür ve Turizm Bakanlığı / Ahmet Yesevi Üniversitesi), “Oğuz Atay” maddesi, Dr. Öğr. Üyesi Hülya Bayrak Akyıldız: teis.yesevi.edu.tr
• Hürriyet Daily News, “Google doodle marks late Turkish writer’s birthday”: hurriyetdailynews.com