Terci-i Bend
Bu kârgâh-ı sun' aceb dershânedir,Her nakş bir kitâb-ı ledünden nişânedir.
Tanzimat Şiiri
Tanzimat dönemi şiiri (1860–1896): Namık Kemal’in vatan ve hürriyet şiirleri, Abdülhak Hâmid’in Makber’i ve Türk şiirindeki ilk büyük yenileşme.
En güzel 8 Tanzimat şiiri
- 1MakberAbdülhak Hâmid TarhanEyvah! Ne yer, ne yâr kaldı,
Gönlüm dolu ah-u zâr kaldı. - 2Hürriyet KasidesiNamık KemalGörüp ahkâm-ı asrı münharif sıdk u selametten
Çekildik izzet ü ikbal ile bab-ı hükûmetten - 3Vatan ŞarkısıNamık KemalÂmâlimiz efkârımız ikbâl-i vatandır
Serhadimize kal’a bizim hâk-i bedendir - 4Diyâr-ı küfrü gezdimZiya PaşaBulundum ben dahi dârü'ş-şifâ-yı Bâb-ı Âlî'de
Felâtun'u beğenmez anda çok dîvâneler gördüm - 5Terci-i BendZiya PaşaBu kârgâh-ı sun' aceb dershânedir,
Her nakş bir kitâb-ı ledünden nişânedir. - 6Murabba (Sıdk ile terk edelim her emeli)Namık KemalSıdk ile terk edelim her emeli her hevesi,
Kıralım hâil ise azmimize ten kafesi; - 7SahraAbdülhak Hâmid TarhanBir zamanlar karâr-gâhım idi,
Bedevîler gibi beyâbanlar. - 8BeldeAbdülhak Hâmid TarhanÜç fiakr üzre kenar-ı Sende
Bir gece hep Otöy'e gitmiş idik
Tüm Tanzimat Şiiri (8)
Her nakş bir kitâb-ı ledünden nişânedir.
Diyâr-ı küfrü gezdim
Diyâr-ı küfrü gezdim beldeler kâşâneler gördümDolaştım mülk-i İslâm'ı bütün vîrâneler gördüm
Sahra
Bir zamanlar karâr-gâhım idi,Bedevîler gibi beyâbanlar.
Makber
Eyvah! Ne yer, ne yâr kaldı,Gönlüm dolu ah-u zâr kaldı.
Belde
Üç fiakr üzre kenar-ı SendeBir gece hep Otöy'e gitmiş idik
Vatan Şarkısı
Âmâlimiz efkârımız ikbâl-i vatandırSerhadimize kal’a bizim hâk-i bedendir
Murabba (Sıdk ile terk edelim her emeli)
Sıdk ile terk edelim her emeli her hevesi,Kıralım hâil ise azmimize ten kafesi;
Hürriyet Kasidesi
Görüp ahkâm-ı asrı münharif sıdk u selamettenÇekildik izzet ü ikbal ile bab-ı hükûmetten
Tanzimat Şiiri hakkında
Tanzimat şiiri, Türk şiirinin Batı'ya yöneldiği ilk dönemin şiiridir. Tanzimat Fermanı 1839'da ilan edildi; edebiyattaki yenileşme ise 1860'ta Şinasi ile Agâh Efendi'nin çıkardığı Tercümân-ı Ahvâl gazetesiyle başladı. Bu dönemin şairleri şiiri saray ve meclis sohbetlerinden çıkarıp topluma seslenen bir araca dönüştürmeye çalıştılar.
Yeni konular: vatan, hürriyet, millet
Divan şiirinde pek görülmeyen vatan, hürriyet, millet, adalet gibi kavramlar bu dönemde şiirin merkezine yerleşti. Dönemin en coşkulu sesi "vatan şairi" Namık Kemal'dir. Hürriyet Kasidesi ile Vatan Şarkısı, hürriyet ve vatan sevgisini ilk kez bu kadar güçlü dile getiren şiirlerdir. Ziya Paşa ise divan şiirinin biçimlerini kullanarak yeni düşünceleri söyler: "Diyâr-ı küfrü gezdim" gazelinde Avrupa ile Osmanlı ülkelerini karşılaştırır, Terci-i Bend'inde insanın kâinat karşısındaki hayretini anlatır.
Abdülhak Hâmid ve Makber
Tanzimat'ın ikinci kuşağında öne çıkan Abdülhak Hâmid Tarhan, "Şâir-i Âzam" (en büyük şair) diye anılır. Eşi Fatma Hanım'ın Beyrut'ta ölümü üzerine yazdığı Makber, ölüm karşısında isyan ile teslimiyet arasında gidip gelen sarsıcı bir ağıttır. Sahra ise Türk şiirinde kır hayatını konu alan ilk şiirlerden biri olarak bilinir.
Eski ile yeni arasında
Tanzimat şairleri yeni konular getirdiler, ama çoğu zaman eski biçimleri, aruzu ve gazeli bırakmadılar. Bu "eski ile yeni arasında" durumu, dönemi hem heyecanlı hem çelişkili kılar. Ayrıntılar için Tanzimat edebiyatı ve Terci-i bend ve terkîb-i bend nedir? yazılarımıza bakabilirsiniz. Dönemin ardından gelen yenileşme için Servet-i Fünûn şiiri sayfamıza geçebilirsiniz.