Diyâr-ı küfrü gezdim

Ziya Paşa'nın en çok bilinen gazeli. Şair, Avrupa'da gördüğü bayındırlıkla Osmanlı ülkelerinin yıkık hâlini karşılaştırır; Bâbıâli'deki bilgisiz ve kibirli devlet adamlarını, adaletsiz yönetimi sert bir dille eleştirir. Divan şiirinin kalıplarıyla yazılmış, ama içeriğiyle Tanzimat'ın toplumsal eleştiri anlayışını taşıyan bir şiirdir. İlk beyti, yüz elli yıldır Doğu ile Batı arasındaki farkı anlatmak için en çok başvurulan dizelerden biri olmuştur.

1. Gayrimüslim ülkeleri (Avrupa'yı) gezdim, şehirler ve köşkler gördüm; İslâm ülkelerini dolaştım, her yerde yıkıntılar gördüm.

2. Ben de Bâbıâli'nin tımarhanesinde bulundum; orada Eflâtun'u bile beğenmeyen nice deliler gördüm. (Hükümet kapısındaki bilgisiz ama kendini dâhi sanan adamlar kastedilir.)

3. Meyhane köşesinin huzurunu görmeden ömür geçti gitti; oysa ne meclisler, ne şaraplar, ne eğlence yerleri gördüm. (Çok şey gördüğü hâlde gönül rahatlığına hiç kavuşamadığını söyler.)

4. Dünya denen bir genel katliam yerine yolum düştü; orada hükümet dedikleri nice mezbahalar gördüm.

5. Ey Ziyâ, dünya meyhanesinin keyfi, ardından gelen baş ağrısına değmez; bu eğlence yerinde çok durmadım, ama neler gördüm!