Karamazov Kardeşler: Konusu, Karakterleri ve Uyarlamaları
Dostoyevski'nin son romanı Karamazov Kardeşler'in konusu, özeti, karakterleri (Dmitri, İvan, Alyoşa, Smerdyakov, Gruşenka), Büyük Engizisyoncu bölümü ve film-dizi uyarlamaları.
Karamazov Kardeşler (Rusça Bratya Karamazovy), Fyodor Dostoyevski‘nin son romanıdır ve genellikle başyapıtı sayılır. Roman 1879–1880 yıllarında Mihail Katkov’un çıkardığı Russkiy Vestnik (Rus Habercisi) dergisinde tefrika edildi ve 1880’de kitap olarak yayımlandı. Dostoyevski, romanın yayımlanmasından kısa bir süre sonra, 1881’in başında St. Petersburg’da öldü.
Bu yazı romanın sonunu da anlatmaktadır.
Karamazov Kardeşler’in konusu
Roman, bir taşra kasabasında yaşayan Karamazov ailesinin babası Fyodor Pavloviç’in öldürülmesini ve bu cinayetin üç kardeşin hayatını nasıl altüst ettiğini anlatır. Bir aile dramı, bir cinayet hikâyesi ve bir mahkeme romanı olmasının yanında, insanın özgürlüğü ve ahlaki sorumluluğu üzerine geniş tartışmalar içerir.
Karamazov Kardeşler’in özeti
Fyodor Pavloviç Karamazov sefih ve alaycı bir adamdır; Britannica’nın ifadesiyle oğullarını kötülükten değil, onları “unuttuğu” için ihmal etmiştir. İlk evliliğinden Dmitri, ikinci evliliğinden İvan ve Aleksey (Alyoşa) doğmuştur. Evdeki uşak Smerdyakov’un da onun gayrimeşru oğlu olduğu söylenir.
Dmitri babasıyla miras yüzünden kavgalıdır. Nişanlısı Katerina İvanovna’ya ait 3.000 rubleyi harcamıştır ve üstelik babasıyla aynı kadına, Gruşenka’ya âşıktır. Babasına saldırır ve onu öldürmekle tehdit eder. En küçük kardeş Alyoşa ise kasabadaki manastırın yaşlı keşişi Zosima’nın yanında yaşamaktadır; Zosima’nın ölümü onu derinden sarsar.
Bir gece Dmitri babasının evine gider, yaşlı hizmetkâr Grigori’ye vurup kaçar. Ardından Gruşenka’yla bir eğlence gecesinde büyük paralar harcar. Babası öldürülmüş bulununca, elindeki dolaylı deliller yüzünden cinayet ve 3.000 rubleyi çalmakla suçlanarak tutuklanır.
Gerçekte cinayeti Smerdyakov işlemiştir. Sara nöbeti geçiriyormuş gibi yaparak Fyodor’u öldürmüş ve parayı almıştır; bunu İvan’a itiraf eder, ardından kendini asar. Zaten hasta olan İvan sinir krizi geçirir; mahkemede itirafı anlatması sayıklama sayılır. Katerina’nın sunduğu, Dmitri’nin sarhoşken babasını öldüreceğini yazdığı mektup da aleyhine delil olur. Dmitri haksız yere suçlu bulunur ve Sibirya’da yirmi yıl ağır işe mahkûm edilir. Sonsözde İvan ile Katerina Dmitri’yi kaçırmanın planını yapar; roman, Alyoşa’nın küçük İlyuşa’nın cenazesinde çocuklara yaptığı konuşmayla kapanır.
Karamazov Kardeşler’in karakterleri
- Fyodor Pavloviç Karamazov: Ailenin babası; sefih, alaycı ve açgözlü bir toprak sahibi.
- Dmitri (Mitya): En büyük oğul; tutkulu ve coşkulu; Britannica’nın ifadesiyle hem “Sodom’u” hem “Madonna’yı” sevebilen biri.
- İvan: Ortanca kardeş; aydın ve kuşkucu. “Tanrı ve ölümsüzlük yoksa her şey mubahtır” düşüncesi ona aittir.
- Alyoşa (Aleksey): En küçük kardeş; manastırda Zosima’nın yanında yaşayan genç. Anlatıcı romanın asıl kahramanının o olduğunu söyler.
- Smerdyakov: Saralı uşak; cinayeti işleyen kişi.
- Gruşenka: Hem babanın hem Dmitri’nin âşık olduğu kadın.
- Katerina İvanovna: Dmitri’nin gururlu nişanlısı.
- Zosima: Manastırın yaşlı keşişi; Alyoşa’nın manevi rehberi.
Romanın temaları
Britannica’ya göre roman kötülüğün kaynağı, özgürlüğün doğası ve ahlaki sorumluluk sorunlarını işler. Zosima’nın “herkes her şeyden ve herkesten sorumludur” sözü romanın ahlak anlayışının özetidir. Dostoyevski inanca karşı en güçlü itirazları İvan’ın ağzından kurar, ardından bunlara romanın bütünü içinde cevap aramaya çalışır.
Romanın en çok tartışılan bölümü, İvan’ın Alyoşa’ya anlattığı “Büyük Engizisyoncu” hikâyesidir. İspanyol Engizisyonu döneminde geçen bu hikâyede yaşlı Engizisyoncu, insanların özgürlük yerine güvenliği istediğini, düzenin “mucize, sır ve otorite” üzerine kurulduğunu savunur. İvan’ın şeytanla konuştuğu bölüm de romanın ünlü sahnelerindendir.
Karamazov Kardeşler uyarlamaları
- Karamazov Kardeşler (1958, ABD): Richard Brooks’un yönettiği MGM filminde Dmitri’yi Yul Brynner, Gruşenka’yı Maria Schell, Katerina’yı Claire Bloom, Fyodor’u Lee J. Cobb, İvan’ı Richard Basehart, Alyoşa’yı William Shatner canlandırdı. Lee J. Cobb bu rolle En İyi Yardımcı Erkek Oyuncu dalında Oscar’a aday gösterildi. Film, Dmitri’yi merkeze alarak romandan ayrılır.
- Karamazov Kardeşler (1969, SSCB): İvan Pıryev, Kirill Lavrov ve Mihail Ulyanov’un yönettiği 232 dakikalık film, En İyi Yabancı Dilde Film dalında Oscar’a aday gösterildi.
- Karamazov Kardeşler (2009, Rusya): Yuri Moroz’un yönettiği dizi Rus televizyonu Pervıy Kanal’da yayımlandı.
Roman ayrıca 1915’ten itibaren Rusya, Almanya, İtalya, Fransa ve Japonya’da sinema ve televizyon için defalarca uyarlandı.
Türkçe çevirisi
Romanın bilinen Türkçe çevirilerinden biri Nihal Yalaza Taluy’a aittir. Bu çeviri ilk olarak 1958–1963 yılları arasında Millî Eğitim Bakanlığı yayınları arasında çıktı, daha sonra Adam Yayınları ve Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları’nın Hasan Ali Yücel Klasikleri dizisinde yeniden basıldı.
İlgili yazılar
Kaynakça
- Encyclopaedia Britannica, “The Brothers Karamazov”: britannica.com
- Encyclopaedia Britannica, “Fyodor Dostoyevsky – The Brothers Karamazov”: britannica.com
- Taşansu Türker, “Karamazov Kardeşler’de Politik Sembolizm”, Ankara Üniversitesi SBF Dergisi 61(3): dergipark.org.tr
- AllMovie, “The Brothers Karamazov” (1958): allmovie.com
- Wikipedia, “The Brothers Karamazov (1969 film)”: wikiwand.com
- Wikipedia, “The Brothers Karamazov (2009 TV series)”: en.wikipedia.org
- Wikipedia, “The Brothers Karamazov” (yayın tarihi ve uyarlamalar listesi): en.wikipedia.org
- Karamazov Kardeşler, Hasan Ali Yücel Klasikleri baskısının künyesi (çev. Nihal Yalaza Taluy): idefix.com
Düşüncenizi yazın