Orhan Veli Kanık: Hayatı, Şiir Anlayışı ve En Bilinen Şiirleri

Orhan Veli Kanık, Türk şiirini kısa sürede en çok değiştiren şairlerden biridir. Otuz altı yıllık ömrüne sığdırdığı birkaç ince kitapla şiiri gündelik hayatın, sokaktaki insanın ve konuşma dilinin içine taşıdı. Bu yazıda Orhan Veli‘nin hayatını, şiir anlayışını ve sitemizde okuyabileceğiniz şiirlerini bir arada bulacaksınız.

Orhan Veli Kanık kimdir?

Orhan Veli, 13 Nisan 1914’te İstanbul Beykoz’daki Yalıköyü’nde doğdu. Akaretler İlkokulu’nun ardından Galatasaray Lisesi’nin ilk kısmında yatılı okudu; 1924’te ailesiyle Ankara’ya taşındı ve Ankara Lisesi’ni bitirdi. Bu lisede öğretmenlerinden biri Ahmet Hamdi Tanpınar’dı. 1933’te İstanbul Edebiyat Fakültesi Felsefe Bölümü’ne yazıldı ama öğrenimini sürdürmedi.

1937’de Ankara’da PTT’de çalışmaya başladı, 1941’de askerliğini Gelibolu’da yaptı. 1945’ten sonra Millî Eğitim Bakanlığı Tercüme Bürosu’nda çevirmen olarak çalıştı; Molière ve La Fontaine gibi yazarları Türkçeye kazandırdı. 1 Ocak 1949 – 15 Haziran 1950 arasında Ankara’da 28 sayı süren Yaprak dergisini çıkardı. 14 Kasım 1950’de İstanbul’da, otuz altı yaşında beyin kanaması sonucu öldü.

Garip ve “şiirsiz şiir” anlayışı

Orhan Veli’nin adı, 1941’de Melih Cevdet Anday ve Oktay Rifat ile birlikte yayımladığı Garip kitabıyla anılır. Kitabın önsözü yeni bir şiir anlayışının bildirisi gibidir: Amaç, “şairanelik”ten arınmış, mutlak samimiyete ve gerçeğe bağlı bir şiir yazmaktır. Garip şairleri vezni, kafiyeyi ve süslü benzetmeleri bir kenara bıraktı; gündelik konuşma dilini, sıradan insanın hayatını, çocuk söyleyişlerini ve tekerlemeleri şiire soktu. Akımın bütün özelliklerini Garip akımı nedir? yazımızda ayrıntılı olarak anlattık.

Orhan Veli şiirinin dönemleri

Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü’ndeki maddede, Bilge Ercilasun’un sınıflandırmasına dayanılarak şairin şiiri üç döneme ayrılır:

• Garip öncesi (1936–1941): İlk şiirler ölçülü, kafiyeli ve gelenekseldir; ardından ölçü, kafiye ve imaj bırakılır, şiir düzyazıya yaklaşır.
• Garip dönemi (1941): Sade dil, sıradan insan, gündelik konular ve ironi öne çıkar.
• Garip sonrası (1945–1949): Bireyden topluma doğru bir yöneliş görülür; deniz ve martı imgeleri sıklaşır, halk kültüründen daha çok yararlanılır.

Şiir kitapları ve çevirileri

• Garip (1941, Melih Cevdet ve Oktay Rifat ile)
• Vazgeçemediğim (1945)
• Destan Gibi (1946)
• Yenisi (1947)
• Karşı (1949)

Çevirileri arasında Molière’in Tartuffe ve Scapin’in Dolapları (1944) oyunları, La Fontaine Masalları (1948) ve Fransız Şiiri Antolojisi (1947) bulunur.

Sitemizdeki Orhan Veli şiirleri

Orhan Veli 1950’de öldüğü için şiirleri bugün kamu malıdır. Sitemizde okuyabileceğiniz şiirlerinden bazıları:

• İstanbul’u Dinliyorum
• Pazar Akşamları
• Kuş ve Bulut
• Bedava
• Gemliğe Doğru
• Sevdaya mı Tutuldum?
• Saka Kuşu

Kaynakça

• Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü (Kültür ve Turizm Bakanlığı / Ahmet Yesevi Üniversitesi), “Orhan Veli Kanık” maddesi, Prof. Dr. Abide Doğan: teis.yesevi.edu.tr
• Şiir metinleri: Vikikaynak, Orhan Veli Kanık sayfaları: tr.wikisource.org