Cihân hüsnü yüzünden bir varakdır

Şeyhî'nin sevgilinin güzelliğini anlatan bir gazeli. Şair, dünyanın bütün güzelliğini sevgilinin yüzü denen kitabın tek bir yaprağı sayar. Gazelde, divan şiirinin sevdiği "hüsn-i talil" sanatı, yani bir olaya güzel ve hayalî bir sebep bulma ustalıkla kullanılır: Şafağın kızıllığı âşığın göklere yükselen kanlı gözyaşıdır; gülün üzerindeki çiy ise sevgilinin yüzü karşısında utanıp terleyen gülün teridir.

1. Dünyanın bütün güzelliği senin yüzünden bir yapraktır; o yaprağın her harfi bin cana ders olur.

2. Boyun, cömertliğinden selviye "kulum" demiş; yüce hikmet sahibinin gönlü alçak olur. (Sevgilinin boyu selviden üstündür ama onu kul edinecek kadar alçak gönüllüdür.)

3. Rakibini bırakıp eşiğine yüz sürdüm; eşiğe hürmet gerekir, çünkü o (rakipten) daha uludur.

4. Ahımın şefkati gözümün yaşını göklere çıkardı; adı şafak oldu. (Tan kızıllığı, âşığın kanlı gözyaşıdır.)

5. Gönül sana bin can verir, şaşılacak şey; oysa onun iki dünyadaki bütün varlığı bir nefeslik kadardır.

6. Haydut gözlerin ne kadar kan içerse içsin, ona helal olsun; çünkü o, hakkın ta kendisidir. ("Ayn" kelimesi hem "göz" hem "tıpkısı" anlamına gelir.)

7. Şeyhî gül bahçesinde senin yüzünü anlatalı beri, gülün yüzü utancından ter içinde kalmıştır.