Diyâr-ı Fuzûlî
Süleyman Nazif · Süleyman Nazif, Fırâk-ı Irak (1918), "Diyâr-ı Fuzûlî"; metin: Vikikaynak
Kârbân-ı râh-ı tecrîdiz hatar havfın çeküp
Gâh Mecnûn gâh ben devrile nevbet bekleriz.
Fuzûlî-i Bağdâdî
Bugün, Fuzûlî, mesâîb-penâh olan türben,
Gumûm içinde, emînim ki ağlıyor bizsiz;
O bî-nevâ-yı firâkız ki mesken ü medfen
Vatan da olsa garîbiz.. yetîm-i târîhiz!..
Görüşmedimse de aslâ mezâr-ı zârınla,
Revân-ı pâkini gördüm, gezerdi her yerde;
Evet Fuzûlî, senin rûh-ı nâlekârınla
Zamân zamân dolaşırdım o öksüz illerde!. .
Seninle ben dolaşırken görür ve ağlardım
O münkesir vatanın haşrolan sefâletini;
Sükût ederdi ölürken de öyle anlardım
Ki havf-ı âr ile gizlerdi her mezelletini.
Mehâsininde nümâyân melâl-i hüsrânı,
Gelindi sanki, o bir girye-zâr-ı hicrânda;
Cihâna ömr akıdırken zavallı pistânı
Kanar dururdu mülevves dehân-ı küfrânda!. .
18 Nisan 1917
Şiirin açıklaması
"Diyâr-ı Fuzûlî" (Fuzûlî'nin memleketi), Süleyman Nazif'in 1918'de yayımlanan Fırâk-ı Irak (Irak'tan ayrılış) kitabındaki şiirlerden biridir ve 18 Nisan 1917 tarihini taşır. Kitap, Osmanlı Devleti'nin Irak'ı, özellikle Bağdat'ı kaybetmesinin acısıyla yazılmıştır. Nazif bu kitapta Bağdat'ı Bağdatlı büyük şair Fuzûlî'nin şahsında simgeleştirir.
Epigraf: Şiir, Fuzûlî'nin Mecnûn'u andığı bir beytiyle açılır: Tecrit yolunun kervanında tehlike korkusunu çekerek, "bazen Mecnûn, bazen ben" sırayla nöbet bekleriz. Bu beyit, Fuzûlî'nin Leylâ vü Mecnûn şairi olarak tanınmasına da gönderme yapar.
Ağlayan türbe: İlk dörtlükte şair Fuzûlî'ye seslenir: Musibetlere sığınak olan türbesi, şimdi kederler içinde "bizsiz" ağlamaktadır. Şair kendilerini ayrılığın zavallıları olarak görür; yurtları ve mezarları vatan da olsa garip, tarihin yetimidir.
Fuzûlî'nin ruhuyla dolaşmak: Nazif, Fuzûlî'nin mezarını hiç görmediğini ama onun temiz ruhunu her yerde gördüğünü söyler; inleyen ruhuyla birlikte zaman zaman o "öksüz illerde" dolaşmıştır.
Kırık vatan: Son dörtlüklerde şair, Fuzûlî'yle dolaşırken o kırgın vatanın sefaletini görüp ağladığını, vatanın utancından her alçaltılışını gizlediğini anlatır. Şiir, ömrünü dünyaya akıtan vatanın nankörlükle kirletildiği ağır bir imgeyle kapanır.
Aynı kitapta Nazif, "Fuzûlî-i Bağdâdî'den Nef'î-i Erzurumî'ye" başlıklı metinde Bağdatlı Fuzûlî'yi Erzurumlu Nef'î'ye seslendirerek iki şairin memleketlerinin kaybına birlikte yanmasını kurgular.
Sözlük
- diyâr
- memleket
- kârbân
- kervan
- râh
- yol
- tecrîd
- dünyadan el etek çekme, yalnızlık
- hatar
- tehlike
- havf
- korku
- nevbet
- nöbet
- mesâib
- musibetler
- penâh
- sığınak
- türbe
- mezar yapısı
- gumûm
- gamlar, kederler
- emîn
- emin
- bî-nevâ
- zavallı, yoksul
- firâk
- ayrılık
- mesken ü medfen
- yurt ve gömüt
- garîb
- yabancı, kimsesiz
- yetîm-i târîh
- tarihin yetimi
- mezâr-ı zâr
- inleyen mezar
- revân-ı pâk
- temiz ruh
- rûh-ı nâlekâr
- inleyen ruh
- münkesir
- kırık, kırgın
- sefâlet
- yoksulluk, perişanlık
- sükût
- susma
- havf-ı âr
- utanç korkusu
- mezellet
- alçalma, zillet
- nümâyân
- görünen
- melâl
- keder
- hüsrân
- kayıp, zarar
- girye-zâr
- ağlanan yer
- hicrân
- ayrılık
- pistân
- meme
- mülevves
- kirlenmiş
- dehân
- ağız
- küfrân
- nankörlük
Düşüncenizi yazın