İçeriğe geç
22 Kasım 2026, Pazar Günün dizesi: “Kalk, gelip geçici dünyanın tasasını yeme;”
ŞE

Şair, hicivci, kaymakam

Şair Eşref

1847 – 1912 · Gelenbe, Kırkağaç (Manisa)

II. Abdülhamit yönetimini ve dönemin devlet adamlarını keskin kıtalarla yeren, Divan geleneğine bağlı son büyük hiciv şairlerimizden.

Hayatı

Şair Eşref, 1847'de Manisa'nın Kırkağaç ilçesine bağlı Gelenbe kasabasında doğdu. Baba tarafından ünlü matematik bilgini Gelenbevî İsmail Efendi'nin soyundandır; babası Usulîzade Hafız Mustafa Efendi Gelenbe'de imam ve hatipti. Köy okulunu bitirdikten sonra kısa sürede hafız oldu, Manisa'daki Hatuniye Medresesi'nde Arapça ve Farsça, özel derslerle de hesap ve tarih okudu.

1870'te Manisa'da memuriyete başladı; Turgutlu'da tahrirat kâtipliği, Akçahisar ve Alaşehir'de mal müdürlüğü yaptı. 1878'de kaymakamlık sınavını kazandı ve Fatsa, Ünye, Tirebolu, Hizan, Akçadağ gibi pek çok yerde kaymakam olarak çalıştı; 1893'ten sonra Aydın vilayetinde Buldan, Kula, Kırkağaç ve Gördes'te görev aldı. Sık sık görevden alınıp başka yerlere gönderilmesi, büyük ölçüde devlet büyüklerini hedef alan hicivlerine bağlanır.

1902'de bir jurnal üzerine tutuklandı ve bir yıl hapis yattı. 1904'te Mısır'a geçti; orada Birinci Deccal (1904), İstimdad (1905), Şah ve Padişah (1906), İkinci Deccal (1907) ve Hasbihal (1908) gibi kitaplarını yayımladı, Curcuna ve Zuhuri adlı gazeteleri çıkardı. II. Meşrutiyet'in ilanından sonra yurda döndü; Turgutlu kaymakamlığı ve Adana vali muavinliği yaptı, 1909'da emekliye ayrıldı. İzmir'de Edeb Yahu, İstanbul'da Eşref (sonra Musavver Eşref) gazetelerinde başyazarlık yaptı. 22 Mayıs 1912'de Kırkağaç'ta öldü.

Eşref, nazım şekli ve vezin bakımından Divan geleneğine bağlı kaldı; kendini bir "kıta şairi" olarak tanımladı ve en çok kıta yazan şairlerimizden biri oldu. Hicivlerinin başlıca hedefi II. Abdülhamit yönetimi, Meşrutiyet'ten sonra da İbrahim Hakkı Paşa kabinesiydi. En çok etkilendiği şairler Nef'î, Namık Kemal ve Ziya Paşa'dır. Hicvin yanı sıra tarih düşürme, övgü ve hikemî şiirler de yazdı; hazırcevaplığı pek çok fıkraya konu oldu. Türk edebiyatındaki yergi geleneği için Türk Edebiyatında Hiciv ve Taşlama yazımıza bakabilirsiniz.

Başlıca eserleri: Birinci Deccal (1904), İstimdad (1905), Şah ve Padişah (1906), İkinci Deccal (1907), Hasbihal (1908), İran'da Yangın Var (1909), Üçüncü Deccal (ölümünden sonra).

Şair Eşref hakkında yazılar

Kaynakça

  • Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü (Kültür ve Turizm Bakanlığı), "Eşref" maddesi (Şerife Çağın), https://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/esref
  • Şerife Baş, "Şair Eşref'in Hayatı ve Eserleri Üzerinde Bir İnceleme", Ege Üniversitesi (tez), YÖK Açık Bilim, https://acikbilim.yok.gov.tr/handle/20.500.12812/347644
Paylaş