Savaş ve Barış: Konusu, Karakterleri ve Uyarlamaları (Lev Tolstoy)
Lev Tolstoy'un Savaş ve Barış romanının yayımlanışı, konusu, karakterleri ve temaları; King Vidor ve Bondarçuk filmleri, BBC dizileri, Prokofiev operası, Broadway müzikali ve Türkçe çevirileri.
Savaş ve Barış (Voyna i mir), Lev Tolstoy‘un 1865–1869 yılları arasında yayımlanan ve dünya edebiyatının en büyük romanlarından sayılan eseridir. Napolyon Savaşları döneminde, 1805’ten 1812’deki Fransız işgaline ve sonrasına uzanan roman, Rus aristokrasisinden birkaç ailenin hayatını büyük tarihî olaylarla iç içe anlatır. Bu yazıda romanın yayımlanma serüvenini, konusunu, karakterlerini, temalarını ve sinemadan müzikale uzanan uyarlamalarını derledik.
Savaş ve Barış nasıl yayımlandı?
Encyclopaedia Britannica’ya göre roman, 1865’te Russkiy Vestnik (Rus Habercisi) dergisinde 1805 başlığıyla tefrika edilmeye başlandı. Tefrikanın ilgisizlikle karşılanması ve Tolstoy’un eseri gözden geçirme isteği yüzünden yayım yarıda kesildi; roman bunun yerine ciltler hâlinde basıldı: 1868’e kadar üç cilt, 1868–1869’da da üç cilt daha. Tolstoy romanı altı yılda yazdı; eşi Sofya, kocasının taslaklarını defalarca elle temize çekti.
Savaş ve Barış’ın konusu
Roman, 1805’te Petersburg’da bir sosyete davetiyle açılır. Prens Andrey Bolkonski, Austerlitz Savaşı’nda ağır yaralanır ve bir süre ölü sanılır; eve döndüğünde eşi Lise doğum sırasında hayatını kaybeder. Kontun gayrimeşru oğluyken büyük bir mirasa konan Pierre Bezuhov, güzel ama soğuk Helene Kuragina ile evlenir; bu evlilik onu bir düelloya sürükler, ardından anlam arayışı içinde Masonlara katılır.
Rostov ailesi ise oğulları Nikolay’ın kumar borçları yüzünden maddi sıkıntıya düşer. Ailenin neşeli kızı Nataşa ile Andrey arasında filizlenen aşk, Nataşa’nın bir hatası yüzünden bozulur ve Andrey onu reddeder.
1812’de Napolyon Rusya’yı işgal eder; Moskova boşaltılır ve yanar. Pierre bu kargaşada Fransızlara esir düşer; esaret sırasında tanıştığı köylü asker Platon Karatayev’in sade bilgeliği onu derinden değiştirir. Savaşın sonunda Pierre Nataşa ile, Nikolay da Andrey’in kız kardeşi Marya ile evlenir; roman, aile hayatının sükûnetine ve tarih üzerine uzun düşüncelere açılan bir sonsözle kapanır.
Savaş ve Barış’ın karakterleri
- Pierre Bezuhov: Romanın merkezindeki arayış içindeki kahraman; zengin bir kontun gayrimeşru oğlu, sonra büyük bir mirasın sahibi. Masonluktan esarete uzanan bir yolculukla hayatın anlamını arar.
- Prens Andrey Bolkonski: Zeki, gururlu ve hayal kırıklığına uğramış bir subay; şan ve şeref peşinde koşarken savaşın anlamsızlığıyla yüzleşir.
- Nataşa Rostova: Rostov ailesinin canlı, duygusal ve içten kızı; romanın yaşama sevincini temsil eder.
- Nikolay Rostov: Nataşa’nın ağabeyi; cesur ama düşüncesiz bir süvari subayı, sonradan Marya ile evlenir.
- Prenses Marya Bolkonskaya: Andrey’in dindar, sabırlı ve iyi kalpli kız kardeşi.
- Helene Kuragina: Pierre’in güzel ama çıkarcı karısı.
- Mareşal Kutuzov: Rus ordusunun başkomutanı; tarihî bir kişilik.
- Napolyon Bonapart: Fransız imparatoru; romanda tarihî bir figür olarak yer alır.
- Platon Karatayev: Pierre’in esarette tanıştığı, sade bilgeliğiyle onu değiştiren köylü asker.
Romanın temaları
Britannica’ya göre Tolstoy romanda tarihin belli bir yönü ya da örüntüsü olmadığını savunur; tarihi “büyük adamlar” değil, sıradan insanların sayısız küçük kararı yapar. Savaş, kahramanlık destanı değil bir kaostur. Bu yüzden Napolyon etkisiz ve bencil bir figür olarak çizilirken, Kutuzov insan planlamasının sınırlarını bilen sabırlı bir adam olarak öne çıkar. Tolstoy’a göre gerçek bilgelik savaş meydanında değil gündelik hayatta ve aile içinde bulunur. Roman, anlatının arasına yerleştirilmiş tarih felsefesi üzerine deneme bölümleriyle de bilinir.
Savaş ve Barış uyarlamaları
King Vidor filmi (1956)
Hollywood’un uyarlaması, King Vidor’un yönettiği yaklaşık üç buçuk saatlik War and Peace (1956) oldu. Britannica, filmde Nataşa’yı oynayan Audrey Hepburn’ün dikkat çekici bir performans verdiğini, Pierre rolündeki Henry Fonda’nın ise role uymadığını yazar.
Sergey Bondarçuk filmi (1966–1967)
Romanın en görkemli uyarlaması, Sergey Bondarçuk’un Sovyetler Birliği’nde çektiği dört bölümlük filmdir. The Moscow Times‘ın aktardığına göre yapım 100 milyon dolara mal oldu ve savaş sahnelerinde figüran olarak Kızıl Ordu askerleri kullanıldı. Film, 14 Nisan 1969’da düzenlenen 41. Akademi Ödülleri’nde En İyi Yabancı Dilde Film Oscar’ını kazandı.
BBC dizileri (1972 ve 2016)
BBC’nin Time-Life ile ortak yapımı olan ve Yugoslavya’da çekilen 1972 dizisini John Davies yönetti; Pierre’i canlandıran Anthony Hopkins bu rolle BAFTA ödülü kazandı, Nataşa’yı Morag Hood, Andrey’i Alan Dobie oynadı. 2016’daki BBC dizisinde ise senarist Andrew Davies yaklaşık 600 bin sözcüklük romanı 6,5 saate sığdırdı; Pierre’i Paul Dano, Andrey’i James Norton, Nataşa’yı Lily James, Kutuzov’u Brian Cox canlandırdı. Dizinin ilk bölümünü İngiltere’de 6 milyon kişi izledi.
Prokofiev’in operası ve Broadway müzikali
Besteci Sergey Prokofiev, librettosunu Mira Mendelson ile birlikte yazdığı Savaş ve Barış operasının ilk versiyonunu 1942 yazında tamamladı ve eser üzerinde uzun yıllar çalıştı; Britannica operayı 1946 tarihiyle verir. Romanın yaklaşık 70 sayfalık bir bölümüne dayanan Dave Malloy müzikali Natasha, Pierre & the Great Comet of 1812 ise Rachel Chavkin’in yönetiminde 14 Kasım 2016’da Broadway’deki Imperial Theatre’da açıldı; Denée Benton ve Josh Groban’ın başrollerini paylaştığı müzikal 336 temsil sahnelendi ve 12 Tony adaylığından ikisini (sahne tasarımı ve ışık) kazandı.
Savaş ve Barış’ın Türkçe çevirileri
Altan Aykut’un Türkiye’deki Rus dili ve edebiyatı çalışmaları üzerine makalesine göre romanın ilk Türkçe çevirisi Emin Lâmi’nindir; 1912’de Yeni Gazete‘de tefrika edilmeye başlanan bu çeviri çok yetersiz bulunmuştur. A. İ. Şifman’ın Türkçeye çevrilen “Lev Nikolayeviç Tolstoy ve Türkiye” makalesine göre ise Nâzım Hikmet ile Zeki Baştımar romanı 1943’ten itibaren Bursa Cezaevi’nde Rusçadan çevirdi; birinci kısmı Nâzım, ikinci kısmı Baştımar üstlendi. Nâzım’ın adı o yıllarda yasak olduğu için çeviri yalnızca Baştımar’ın adıyla yayımlandı.
Tolstoy’un öteki büyük romanı için Anna Karenina, aynı dönemin bir başka Rus klasiği için Karamazov Kardeşler yazılarımıza bakabilirsiniz.
Kaynakça
- Encyclopaedia Britannica, “War and Peace”, www.britannica.com/topic/War-and-Peace
- Encyclopaedia Britannica, “Leo Tolstoy: War and Peace”, www.britannica.com/biography/Leo-Tolstoy/War-and-Peace
- Encyclopaedia Britannica, “War and Peace” (1956 filmi), www.britannica.com/topic/War-and-Peace-1956-film
- Academy of Motion Picture Arts and Sciences, “The 41st Academy Awards (1969)”, www.oscars.org/oscars/ceremonies/1969
- The Moscow Times, “Andrew Davies’ New War and Peace Takes the Small Screen by Storm”, 2016, www.themoscowtimes.com/2016/01/27/andrew-davies-new-war-and-peace-takes-the-small-screen-by-storm-a48327
- Television Heaven, “War and Peace” (1972), televisionheaven.co.uk/reviews/war-and-peace
- Encyclopaedia Britannica, “War and Peace” (Prokofiev operası), www.britannica.com/topic/War-and-Peace-opera-by-Prokofiev
- Playbill, “Take a Look Back at Natasha, Pierre & the Great Comet of 1812 on Broadway”, playbill.com/article/take-a-look-back-at-natasha-pierre-the-great-comet-of-1812-on-broadway
- Altan Aykut, “Türkiye’de Rus Dili ve Edebiyatı Çalışmaları”, AÜ DTCF Dergisi, 46/2, 2006, dergipark.org.tr/en/download/article-file/2153269
- A. İ. Şifman (çev. İ. Üstünyer), “Lev Nikolayeviç Tolstoy ve Türkiye”, Karadeniz Araştırmaları, 69, 2021, dergipark.org.tr/en/download/article-file/2272454
Düşüncenizi yazın