Hamlet: Konusu, Karakterleri ve Uyarlamaları (William Shakespeare)
Shakespeare'in Hamlet'i nedir? Oyunun yazılışı ve kaynakları, perde perde konusu, Hamlet, Claudius, Gertrude, Ophelia ve öteki karakterler, ünlü monologlar ile sahne ve sinema uyarlamaları.
Hamlet (tam adıyla Danimarka Prensi Hamlet’in Trajedisi), William Shakespeare‘in yaklaşık 1599-1601 yılları arasında yazdığı beş perdelik bir trajedidir. Encyclopaedia Britannica, oyunu çoğu zaman “tüm zamanların en büyük draması” olarak anılan eser diye tanımlar. Hamlet aynı zamanda Shakespeare’in en uzun oyunudur: 4.000’i aşkın dize ve yaklaşık 30.000 kelimeden oluşur.
Oyunun yazılışı ve kaynakları
Oyun ilk kez 1603’te, izinsiz hazırlanmış bir metinden quarto (dörtte bir boy) baskı olarak yayımlandı. 1604’te çıkan ikinci quarto ise Shakespeare’in kendi kâğıtlarına dayanıyordu; oyunun First Folio’daki metni de bu baskıdan alındı.
Shakespeare hikâyeyi sıfırdan kurmadı. Britannica’ya göre başlıca kaynakları, Saxo Grammaticus’un 12. yüzyılda yazdığı Gesta Danorum (Danimarkalıların Tarihi) adlı eserin üçüncü ve dördüncü kitapları ile François de Belleforest’ın bu eseri serbestçe çevirdiği Histoires tragiques‘in 1570 tarihli beşinci cildidir. Shakespeare’den önce sahnelenmiş ve bugün kayıp olan, genellikle “Ur-Hamlet” diye anılan bir Hamlet oyunu daha vardı; yazarının Thomas Kyd olduğu tahmin edilir.
Hamlet’in konusu
Oyun açıldığında Danimarka prensi Hamlet, ölen babasının yasını tutmaktadır. Annesi Kraliçe Gertrude, kocasının ölümünden bir ay bile geçmeden onun kardeşi Claudius ile evlenmiş; Claudius da tahta çıkmıştır. Bir gece babasının hayaleti Hamlet’e görünür ve kendisini Claudius’un zehirleyerek öldürdüğünü söyler, oğlundan intikam almasını ister.
Hamlet hemen harekete geçmek yerine, hayaletin söylediklerini doğrulayacak bir kanıt arar; çünkü yasın sarstığı bir aklı şeytanın kolayca yanıltabileceğini bilir. Saraydakileri aldatmak için kendini deli gibi gösterir; zaten gerçekten de derin bir melankolinin içindedir. Claudius, Hamlet’in eski arkadaşları Rosencrantz ile Guildenstern’i onu gözetlemeleri için tutar. Saray nazırı Polonius ise Hamlet’in, kızı Ophelia’ya duyduğu aşk yüzünden bu hâle düştüğünü sanır. Hamlet, kendisine sadık kalan Ophelia’ya bile güvenmez ve ona sert davranır.
Saraya gelen bir oyuncu topluluğu Hamlet’e fırsat verir: Babasının öldürülüşüne benzeyen bir oyun sahneletir. Oyun Claudius’u açıkça sarsar ve Hamlet’in yakın dostu Horatio da kralın suçunun ortaya çıktığına kanaat getirir. Hamlet ardından annesiyle hesaplaşır; perdenin arkasından gelen bir sesi Claudius sanıp kılıcını saplar, ama ölen gizlice onları dinleyen Polonius’tur.
Canından endişe eden Claudius, Hamlet’i Rosencrantz ve Guildenstern eşliğinde İngiltere’ye gönderir ve İngiltere kralına onu öldürtmesi için gizli bir emir yollar. Hamlet emri fark edip değiştirir; ölüme gidenler iki eski arkadaşı olur. Danimarka’ya döndüğünde Ophelia’nın öldüğünü, kardeşi Laertes’in de babası Polonius’un intikamını almak istediğini öğrenir. Claudius’un düzenlediği düelloda Laertes’in kılıcının ucu zehirlenmiştir. Hamlet bu kılıçla yaralanır; kılıçlar yer değiştirince Laertes de aynı zehirle ölür. Kraliçe, Hamlet için hazırlanmış zehirli şarabı bilmeden içer. Hamlet ölmeden önce Claudius’u öldürür ve adını temize çıkarma görevini Horatio’ya bırakır.
Hamlet’in karakterleri
- Hamlet: Danimarka prensi; düşünceli, kuşkucu ve melankolik bir kahraman. İntikamı ertelemesi, oyunun en çok tartışılan yönüdür.
- Claudius: Hamlet’in amcası; kardeşini öldürüp tahta çıkan ve kraliçeyle evlenen kral.
- Gertrude: Hamlet’in annesi, Danimarka kraliçesi.
- Hayalet: Hamlet’in öldürülen babası; oyunu harekete geçiren gerçeği açıklar.
- Polonius: Saray nazırı; Ophelia ile Laertes’in babası.
- Ophelia: Polonius’un kızı; Hamlet’in sevdiği genç kadın. Babasının ölümünden sonra aklını yitirir.
- Laertes: Ophelia’nın kardeşi; babasının intikamını almak isteyen ve Claudius’la iş birliği yapan genç.
- Horatio: Hamlet’in en yakın ve en güvendiği dostu.
- Rosencrantz ve Guildenstern: Claudius’un Hamlet’i gözetlemek için kullandığı eski arkadaşlar.
Ünlü monologlar ve sözler
Hamlet, Shakespeare’in iç konuşmayı (monolog, soliloquy) en etkili kullandığı oyunlardan biridir. Üçüncü perdenin birinci sahnesindeki “Olmak ya da olmamak” (To be, or not to be) diye başlayan monolog, dünya edebiyatının en çok alıntılanan sözleri arasındadır. “Danimarka devletinde çürümüş bir şeyler var” sözü ile Hamlet’in Yorick’in kafatasını elinde tutarak ölüm üzerine düşündüğü sahne de oyunun simgeleri hâline gelmiştir.
Shakespeare’in öteki eserleri için 116. Sone sayfamıza ve William Shakespeare yazar sayfamıza bakabilirsiniz.
Sahne ve sinema uyarlamaları
Hamlet yüzyıllardır dünyanın her yerinde sahnelenmektedir. Britannica, 19. yüzyıl Amerikan sahnesinin ünlü trajedi oyuncusu Edwin Booth’u ve 1928 tarihli bir kayıtta Hamlet’i seslendiren Johnston Forbes-Robertson’ı oyunun unutulmaz yorumcuları arasında anar.
Sinemadaki en bilinen uyarlamalardan biri, Laurence Olivier’nin yönetip başrolünü oynadığı 1948 yapımı Hamlet‘tir; Yorick’in kafatasını tuttuğu sahne bu filmle de özdeşleşmiştir. Kenneth Branagh’ın 1996 yapımı uyarlamasında Branagh Hamlet’i, Julie Christie ise Kraliçe Gertrude’u canlandırır. Royal Shakespeare Company’nin 2008 yapımında David Tennant’ın Hamlet olarak elinde tuttuğu kafatası ise gerçekti: Polonyalı besteci André Tchaikowsky ölümünden sonra kafatasını tiyatro yapımlarında kullanılmak üzere bu topluluğa bağışlamıştı.
Kaynakça
- David Bevington, Encyclopaedia Britannica, “Hamlet” maddesi: britannica.com
Düşüncenizi yazın