Elma

Bu sayfada Ömer Seyfettin‘in “Elma” hikâyesinin tam metni yer alıyor. Özeti, ana fikri, karakterleri ve eski kelimelerin anlamları metnin sonunda.

– Ali Canip Beye –

Âteşin, hummalı, şedit muhabbetler iftiraksız bir vefa bağının yakarak yelpazeleyen hararetli kanatları altında söndükten sonra, aşkın o nûşin ve muhrib heyecanları, fasılasız nöbetleri ebedî ve mutlak, saf bir sahiplenmeyle tatmin ve tedavi olunduktan sonra duyulan nekahat dinginliği… Ah, bu, hayal yorgunluğu ne kadar mahzun ve tatlıdır, bilir misiniz? Biz de Süzun’la, bu sahih ve genç aktrisle günlerce, haftalarca, aylarca, hatta yıllarca seviştikten sonra yorulmuş, hastalanmış, bitap kalmıştık. Evvelâ yataklarımız, sonra odalarımız ayrılmıştı. Artık geceleri geç vakte kadar benim odamda beraber oturuyor, ben yarın dershanede talebelerime yazdıracağım notlarla, meselelerimi tertip ile uğraşıyor, o daima müteheyyiç ve mütelezziz olmak için sevinçli sevda ve seks romanlarını mütalâaya dalıyordu. Mâhazâ ayrılamıyorduk… Tedfin ettiğimiz mukaddes aşk hatıralarının matemi bizim için o kadar muazzezdi ki, bir gecelik iftirak kurtuluşu mümkün olmayan bir vicdan azabı bırakacak bir günah olabilirdi. Yemeklerimizi karşı karşıya yerdik. Ve bizi samimî ve sade soframızda bir yabancı görseydi, mutlaka bunamış iki kardeş zannedecekti. Evet, aşkla ihtiyarlamıştık. Ruhumuz sanki mefluç idi. İşte yine bir sonbahar akşamı ufacık yemek odamızda sade yemeklerimizi batî bir sükûn içinde yiyorduk. Küçük, billur yemişlikten iri ve kırmızı bir elma almış, bıçağımla soyuyordum. Nasıl oldu bilmem, gözüm Süzun’a kaçtı. Gittikçe bana uzun görünmeye başlamış olan narin burnu sanki daha ziyade uzamış, kaşları daha ziyade incelmiş, boynu daha ziyade zayıflamıştı. Ve gözlerini garip ve şedit bir dalgınlıkla soyduğum elmaya dikmiş, kırpmadan bakıyordu. Gayri ihtiyarî sordum:

— Ne daldın, azizem öyle?…
— Hiç… Dedi.

Fakat ikazımdan mustarip olduğunu yüzünden anladım. Önündeki bardakla oynamaya başladı. Ben yine elmamı soyuyordum. Boş ve mütereddit bir sükût dakikası geçti. Sonra tuhaf ve garip bir sesle dedi ki:

— Bu elma sana bir şey ihsas etmiyor mu, sevgilim? Sana kıymettar bir hatırayı yad ettirmiyor mu?

Tekrar yüzüne baktım, kızarmıştı. Mavi ve yorgun gözleriyle gayri müdrik gözlerimde, gamlı ve ricakâr, sanki bir cevap arıyordu. Elma… Bu bana ne ihsas edebilirdi? Hatıratımı yoklamak için geriye, çocukluğuma doğru hayalen dönerek şimdi muzlim ve ehemmiyetsiz bir mazi olan yirmi altı seneyi bir anda yaşadım. Düşündüm. Hiçbir şey yoktu… Hatta ömrümde bir elma ağacı bile görmemiştim. Süzun hâlâ yüzüme bakıyordu. Müphem bir sıkıntı hissettim ve soyduğum elmayı yemeye başlayarak gayrı ihtiyarî:

— Evet, dedim, on yedinci asrın nihayetine doğru İngiltere’de, tenha bir bahçenin sessiz bir köşesinde münferit bir elma ağacı vardı. Bir gün bu ağacın altında dalgın ve mütefekkir bir adam yatıyordu. Ağacın üstünden bu adamın ayaklarına bir elma düştü. Ve bir “deha” uyandırdı. O adam, Kepler’in yeni tedvin ettiği “muvazene-i ecram” konularını düşünen meşhur âlim Nevton idi. Elmanın sukut unu gördü, düşündü, çalıştı ve “cazibe-i umumiye” kanununu keşfetti. İşte bana bu elmanın yad ettirdiği fennî ve kıymettar ha… Lafımı kesti:
— Ne muaccizsin! Rica ederim sus…

Ve ağlamaya başlayacakmış gibi mavi gözlerini küçülterek ince kaşlarını çattı. Darıldığını, canını sıktığımı anladım. Fakat niçin darılıyordu. Bunu soracaktım. Bana vakit bırakmadı. Mavi ve yorgun gözlerini, asla unutamayacağım müellim hüzünlü bir vaaz ile, tabağımın içindeki elma kabuklarına dikerek:

— Zavallı aşk, dedi, ben, Madam Amede’nin sofrasında ilk defa birbirimizi gördüğümüz akşam verdiğin elmayı, o elmayı verirken eğilerek o kadar heyecan ve tahassüsle bana fısıldadığın Musset’in şiirini hatırlayacaksın sanıyordum. Fakat heyhat…

---

Elma hikâyesinin özeti

Anlatıcı, genç bir aktris olan Süzun ile yıllarca tutkuyla seviştikten sonra aşkın yorgunluğuna düşmüştür. Artık yatakları ve odaları ayrıdır; akşamları aynı odada oturur, yemeklerini karşı karşıya yerler. Birbirlerinden ayrılamazlar ama heyecan sönmüş, ikisi de “aşkla ihtiyarlamış”tır.

Bir sonbahar akşamı yemekte anlatıcı bir elma soyarken Süzun gözlerini elmaya diker ve ona bu elmanın kendisine değerli bir hatırayı hatırlatıp hatırlatmadığını sorar. Anlatıcı hafızasını yoklar ama bir şey bulamaz; sonunda Newton’un düşen elmayı görüp yer çekimini keşfetmesini anlatmaya başlar. Süzun onu susturur ve gözleri dolarak ilk tanıştıkları akşam, Madam Amede’nin sofrasında ona bir elma verirken kulağına Musset’in bir şiirini fısıldadığını hatırlatır. Anlatıcı bu hatırayı unutmuştur.

Elma hikâyesinin ana fikri

Hikâye, zamanla sönen aşkı ve aynı anıyı iki insanın ne kadar farklı saklayabileceğini anlatır. Süzun için o elma, aşkın başlangıcının kutsal bir hatırasıdır; anlatıcı içinse elma artık yalnızca bilimsel bir bilginin, Newton’un elmasının çağrışımıdır. Son cümledeki “Zavallı aşk” sözü, unutuşun bir aşkı nasıl sessizce bitirdiğini özetler.

Elma hikâyesinin karakterleri

• Anlatıcı: Ders notları hazırlayan, öğretmenlik yapan, aşkın heyecanını yitirmiş ve ilk buluşmanın hatırasını unutmuş adam.
• Süzun: Anlatıcının sevgilisi, genç bir aktris. Romanlar okuyan, hatıralarına bağlı ve kırılgan bir kadındır.
• Madam Amede: Yalnızca anılan, iki sevgilinin ilk kez sofrasında karşılaştığı kadın.

Mekân, zaman ve anlatıcı

Olaylar bir sonbahar akşamı, çiftin “ufacık yemek odası”nda geçer. Hikâye birinci tekil kişi ağzından, olayları yaşayan anlatıcı tarafından aktarılır ve büyük ölçüde onun iç gözlemlerine dayanır. Hikâye Ömer Seyfettin’in yakın arkadaşı Ali Canip’e (Yöntem) ithaf edilmiştir.

Hikâyedeki eski kelimeler

• Âteşin: Ateşli.
• Şedit: Şiddetli.
• İftirak: Ayrılık.
• Nûşin: Tatlı.
• Muhrib: Yıkıcı.
• Müteheyyiç: Heyecanlı.
• Mütalâa: Okuma, inceleme.
• Mâhazâ: Böyle olmakla birlikte.
• Mefluç: Felçli.
• Mütereddit: Kararsız.
• İhsas: Hissettirme.
• Muzlim: Karanlık.
• Mütefekkir: Düşünen.
• Muvazene-i ecram: Cisimlerin dengesi.
• Cazibe-i umumiye: Genel çekim, yer çekimi.
• Muacciz: Sıkıcı.
• Tahassüs: Duygulanma.