Eşrefoğlu Rûmî

Asıl adı Abdullah'tır; babası Ahmed Eşref'tir. Kaynaklarda Eşrefzâde, Eşref-i Rûmî ve Abdullah İznikî adlarıyla da anılır. Ailesi Mısır'dan Suriye'nin Hama kasabasına, oradan Anadolu'ya göçerek önce Manisa'ya, sonra İznik'e yerleşmiştir. Bazı müelliflere göre 1353'te İznik'te doğmuştur; bir menâkıbnâmede ise doğum tarihi 1377 olarak kayıtlıdır. Emîr Sultan ve Hacı Bayrâm-ı Velî ile ilişkisi, daha geç bir tarihte doğmuş olabileceğini düşündürür.

Çocukluğu ve gençliği İznik'te geçti. Ankara'da Hacı Bayrâm-ı Velî'nin dergâhında uzun süre hizmet etti, şeyhinin kızı Hayrünnisâ ile evlendi ve İznik'te Bayramiyye adına irşad izni aldı. Daha sonra Hama'da Abdülkādir-i Geylânî'nin torunlarından Hüseyin el-Hamevî'den Kādirî hilâfeti aldı. Kādiriyye'nin Eşrefiyye kolunun kurucusudur ve Kādirîler arasında Abdülkādir-i Geylânî'den sonra "ikinci pîr" sayılır.

Mensur eseri Müzekki'n-nüfûs, Anadolu'da tasavvuf ahlâkını yaymak için Türkçe yazılmış ve yüzyıllar boyunca çok okunmuştur. Tarîkatnâme'si tarikat âdâbını anlatır. Dîvân'ının yirmiden fazla nüshası bilinir; Âsaf Hâlet Çelebi 1944'te yayımlamıştır. Şiirlerinde Yunus Emre etkisi belirgindir; hece ve aruzu birlikte kullanmış, halk deyişlerine yaklaşan diliyle tekke edebiyatının en samimi örneklerini vermiştir. Şiirlerinin birçoğu bestelenmiştir.

1469-70'te İznik'te vefat etti ve dergâhının hazîresine defnedildi.