Ali Ekrem Bolayır: Nâmık Kemal’in Oğlu Şairin Hayatı ve Şiirleri

Ali Ekrem Bolayır, Nâmık Kemal‘in oğlu olarak tanınsa da kendi başına önemli bir şair, edebiyat hocası ve dil araştırmacısıdır. Servet-i Fünûn devrinde yetişmiş, fakat bu topluluğun anlayışına tam katılmamıştır. Bu yazıda onu TDV İslâm Ansiklopedisi’ndeki İsmail Parlatır imzalı maddeye dayanarak tanıtıyoruz.

Hayatı

Ali Ekrem 1867’de İstanbul’da doğdu. Dört yaşında Cerrahpaşa civarındaki mahalle mektebine başladı, Fâtih Askerî Rüşdiyesi’ne bir yıl kadar devam etti; babasının sürgünleri yüzünden düzenli öğrenimi yarım kaldı. Arap ve Fars edebiyatını özel derslerle öğrendi, Fransızca çalıştı.

1888’de II. Abdülhamid tarafından Mâbeyn’e memur alındı ve on sekiz yıl sarayda çalıştı. 1906’da Kudüs mutasarrıflığına, 1908’de Cezâyir-i Bahr-i Sefîd (Ege Adaları) valiliğine getirildi; 1912’de aynı göreve yeniden atandı ve Balkan Harbi sırasında bir haftalığına esir düştü.

1910’dan itibaren Dârülfünun’da edebiyat müderrisi olarak nazariyyât-ı edebiyye ve şerh-i mütûn dersleri verdi; Galatasaray Lisesi ve Maltepe Askerî Lisesi’nde öğretmenlik yaptı, dil çalışmalarına yönelik heyetlerde görev aldı. 1937’de İstanbul’da öldü ve Zincirlikuyu’da toprağa verildi.

Servet-i Fünûn ile ilişkisi

Şiire on yaşlarında başlayan Ali Ekrem, ilk denemelerini Mirsad ve Resimli Gazete‘de yayımladı; sarayda çalıştığı için “İlham” ve “A. Nâdir” imzalarını kullandı. Servet-i Fünûn dergisinde yazmakla birlikte Edebiyât-ı Cedîde anlayışını tam benimsemedi. Bu şiiri eleştiren bir yazısı dergide tepki görünce yazısını Musavver Ma’lûmât‘ta yayımladı; ansiklopediye göre bu olay bazı yazarların ayrılmasına ve topluluğun dağılmasına yol açan gelişmelerden biri oldu.

Şiir anlayışı

Ali Ekrem aruzu ustaca kullanmıştır; “Vasiyet” gibi şiirlerinde ise Anadolu ağzına yönelerek nazmı konuşma diline yaklaştırmıştır. Sosyal konulara, vatan ve millet duygusuna, çocuklara yönelik şiirlere yer vermiştir. Ansiklopedi, onun asıl başarısının nesirde olduğunu da belirtir.

Sitemizde yer alan “Sancak”, bayrağın al rengini şehit kanına, ay ile yıldızı Ertuğrul ve Osman Gazi’ye bağlayan yedili hece ölçüsüyle yazılmış kısa bir vatan şiiridir. “Saat” ise annesinin dikiş dikerek aldığı saati canı gibi seven yoksul bir köy kızının hikâyesini acı bir sonla anlatır.

Eserleri

• Şiir: Kasîde-i Askeriyye, Kırmızı Fesler, Rûh-i Kemal, Zılâl-ı İlhâm, Lisân-ı Osmânî, Ordunun Defteri, Ana Vatan, Şiir Demeti (çocuklar için), Vicdan Alevleri.
• Dil ve edebiyat: Târîh-i Edebiyyât-ı Osmâniyye, Lisân-ı Edebiyyât, Nazariyyât-ı Edebiyye Dersleri, Şerh-i Mütûna Medhal, Lisanımız.
• Monografi: Recâizâde Mahmud Ekrem Bey, Nâmık Kemal. Recâizâde Ekrem hakkında daha fazlası için Muallim Naci ile Recâizâde Ekrem tartışması yazımıza bakabilirsiniz.
• Tiyatro: Bâria.

Kaynakça

• Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü (Kültür ve Turizm Bakanlığı), “Ali Ekrem Bolayır” maddesi
• Vikikaynak, “Sancak”, tr.wikisource.org
• Vikikaynak, “Saat”, tr.wikisource.org
• TDV İslâm Ansiklopedisi, “Bolayır, Ali Ekrem” maddesi, İsmail Parlatır, c. 6, 1992, s. 275-276, islamansiklopedisi.org.tr/bolayir-ali-ekrem