İçeriğe geç
19 Kasım 2026, Perşembe Günün dizesi: “Dünyada taze gülün geldiği duyurulunca,”
Edebiyat

Değirmen: Sabahattin Ali’nin İlk Hikâye Kitabı ve Öyküleri

Sabahattin Ali'nin 1935'te yayımlanan ilk hikâye kitabı Değirmen: üç kısımlık yapısı, yazarın önsözü, romantik ilk hikâyelerden Anadolu gerçekçiliğine geçiş ve kitaptaki başlıca hikâyeler.

leylailemecnun3 dk okuma1 okunma
Paylaş

Değirmen, Sabahattin Ali‘nin ilk hikâye kitabıdır. Kitap 1935’te İstanbul’da Remzi Kitabevi tarafından yayımlandı; yazarın 1934’te çıkan şiir kitabı Dağlar ve Rüzgâr‘dan bir yıl sonra okura ulaştı. Değirmen, yazarın 1920’lerin sonundan 1930’ların başına kadar yazdığı hikâyeleri bir araya getirir ve bu nedenle onun romantik ilk denemelerinden Anadolu insanını anlatan gerçekçi hikâyelere uzanan yolculuğunu tek bir kitapta izlemeyi mümkün kılar.

Kitabın yapısı

Kitap, yazarın kısa bir önsözüyle açılır ve üç kısımdan oluşur:

Reklam

Yazarın önsözü ve 1935 notu

Sabahattin Ali kısa önsözünde, şiir ve hikâyeleri arasında yazmış olmaktan utanacağı kadar zayıf olanlar bulunduğunu açıkça kabul eder. Bunların bir kısmını çok genç yaşta yazmış olmasını bir mazeret saymaz; yine de okurun önüne bir kez koyduğu yanlarını sonradan örtmeye hakkı olmadığını düşündüğü için onları kitaptan çıkarmadığını söyler ve iyiyi kötüden ayırma işini okura bıraktığı için özür diler.

Kitabın 1935 baskısının sonuna eklediği kısa notta ise ikinci ve üçüncü kısımdaki “Bir Orman”, “Kazlar”, “Bir Firar”, “Candarma Bekir”, “Bir Siyah Fanila İçin” ve “Komik-i Şehir” hikâyelerinin Osmanlı İmparatorluğu zamanındaki Anadolu’yu anlattığını ayrıca belirtme gereği duyar.

Romantik ilk hikâyeler

Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü’ndeki maddeye göre Sabahattin Ali’nin 1927-1930 arasında yazdığı ilk dönem hikâyelerinde romantik bir tavır hâkimdir. “Değirmen”, “Kurtarılamayan Şaheser”, “Viyolonsel”, “Birdenbire Sönen Kandilin Hikâyesi”, “Bir Delikanlının Hikâyesi”, “Bir Cinayetin Sebebi”, “Bir Siyah Fanila İçin” ve “Komik-i Şehir” bu döneme aittir; bu hikâyelerde uzun ve sık tasvirler, “ah, vah, eyvah” gibi ünlemler ve lirik bir heyecan öne çıkar. Aynı kaynağa göre yazar, 1930’a kadar yazdığı hikâyelerde biçim bakımından büyük ölçüde Maupassant tarzı hikâyeciliğin etkisindedir.

“Kırlangıçlar” bu romantik damarın en zarif örneklerinden biridir: Söğüt dalında tanışan iki kırlangıcın söyleyemedikleri tek bir cümle yüzünden ayrılmasını anlatan hikâye, anlatıcının parantez içindeki ironik yorumlarıyla masalsı bir hava kazanır.

Anadolu’ya ve gerçekçiliğe dönüş

Kitabın ikinci kısmında ton belirgin biçimde değişir. “Bir Orman Hikâyesi” ormanını bir şirkete kaptıran köylülerin direnişini, “Bir Gemici Hikâyesi” sade suya bakla yedirilen tayfanın isyanını anlatır; iki hikâye de 1930’da Resimli Ay dergisinde yayımlanmıştır.

Reklam

Yazarın hayatı da bu değişimde belirleyicidir. İsimler Sözlüğü’ne göre Sabahattin Ali, Yozgat’taki öğretmenlik yılı “Bir Cinayetin Sebebi” ile “Bir Siyah Fanila İçin” hikâyelerine zemin hazırlamış, 1931’de Aydın Cezaevi’nde tanıdığı Halil Efe “Candarma Bekir”e, Konya ve Sinop cezaevlerinde edindiği gözlemler de “Kanal”, “Kazlar” ve “Bir Firar” gibi hikâyelere malzeme olmuştur. Hapishanedeki çürümüşlüğü ve yoksul bir kadının çaresizliğini anlatan “Kazlar” ile dayakla suç itiraf ettirilen bir serserinin son anını anlatan “Bir Firar”, kitabın en sarsıcı metinleri arasındadır.

Değirmen’in Sabahattin Ali hikâyeciliğindeki yeri

İsimler Sözlüğü, Sabahattin Ali’nin Ömer Seyfettin, Refik Halit ve Sadri Ertem’den devraldığı hikâyeciliği, Orhan Kemal, Yaşar Kemal, Kemal Tahir ve Samim Kocagöz çizgisiyle sürecek yeni bir mecraya taşıdığını belirtir. Değirmen, bu geçişin ilk durağıdır: Romantik bir anlatıcının sesiyle başlayan kitap, Anadolu köylüsünün, mahkûmun, jandarmanın ve gemicinin hayatına eğilen gözlemci bir gerçekçilikle sona erer. Yazarın sonraki hikâye kitapları Kağnı (1936), Ses (1937), Yeni Dünya (1943) ve Sırça Köşk (1947) bu yolu daha da derinleştirecektir.

Sabahattin Ali’nin romanları için Kuyucaklı Yusuf ve Kürk Mantolu Madonna yazılarına bakabilirsiniz.

Kaynakça

  • Ramazan Korkmaz, “Sabahattin Ali”, Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü (Kültür ve Turizm Bakanlığı): teis.yesevi.edu.tr
  • Sabahattin Ali, Değirmen (İstanbul: Remzi Kitabevi, 1935); önsöz, içindekiler ve 1935 baskısı notu için Vikikaynak’taki tarama: tr.wikisource.org
Paylaş

Bunları da sevebilirsiniz

Düşüncenizi yazın

E-posta adresiniz yayımlanmaz.