Oliver Twist: Konusu, Karakterleri ve Uyarlamaları (Charles Dickens)
Charles Dickens'ın yetim Oliver'ın Londra'nın yoksul ve suç dolu sokaklarındaki serüvenini anlatan Oliver Twist'in yayımlanışı, konusu, karakterleri ve David Lean, Oliver! ve Polanski uyarlamaları.
Oliver Twist, Charles Dickens’ın 1837–1839 yıllarında “Boz” takma adıyla Bentley’s Miscellany dergisinde bölüm bölüm yayımladığı, 1838’de de üç cilt hâlinde kitap olarak basılan romanıdır. Tam adı Oliver Twist; or, The Parish Boy’s Progress (Oliver Twist ya da Kilise Yetiminin Serüveni) olan roman, Londra’nın yoksul yeraltı dünyasını gerçekçi biçimde anlatan ilk Dickens eseridir ve yazarın yoksulluğun suça yol açtığı inancını yansıtır.
Bu yazıda romanın yazıldığı dönemi, konusunu, karakterlerini ve sinemadan müzikale uzanan başlıca uyarlamalarını bulacaksınız. Dickens’ın bir başka büyük romanı için Büyük Umutlar yazımıza da bakabilirsiniz.
Oliver Twist hangi koşullarda yazıldı?
Dickens Londra’nın yoksulluğunu yakından tanıyordu: Babası borçlular hapishanesine düştüğünde kendisi de çocuk yaşta çalışmak zorunda kalmıştı. Roman, 1834’te çıkarılan ve sağlıklı yoksullara yapılan devlet yardımını, onlar çalışma evlerine (workhouse) girmedikçe kesen Yoksullar Yasası’nın ardından yazıldı. Bu yüzden Oliver Twist, 19. yüzyıl Londra’sındaki yoksulluğa yöneltilmiş doğrudan bir toplumsal eleştiri olarak da okunur.
Oliver Twist’in konusu
Oliver doğduğu anda annesini kaybetmiş bir yetimdir. Çocukluğu, Londra’nın yaklaşık yetmiş mil dışında, çok kalabalık ve aç bir yetimhanede geçer. Bir akşam kendisine verilen yulaf lapasını bitirdikten sonra bir kepçe daha ister; bu “küstahlık” kabul edilemez ve Oliver bir cenaze levazımatçısının yanına çırak olarak verilir. Burada da kötü davranışlara uğrayınca kaçar ve Londra’nın yolunu tutar.
Londra’da, kendisine kalacak yer bulacağını söyleyen Artful Dodger lakaplı bir çocukla tanışır. Dodger onu, birçok çocuğu yanında barındıran yaşlı Fagin’in evine götürür. Oliver bu çocukların yetiştirilmiş yankesiciler olduğunu kısa sürede anlar. Bir gün çocukların yaşlı Bay Brownlow’un mendilini çaldığını görür, korkup kaçar; Brownlow onu hırsız sanır ve yakalatır. Ama gerçeği öğrenince hatasını anlar ve Oliver’ı evine alır.
Fagin’in çetesi, suçlarını bilen Oliver’ı geri almak ister. Fagin’in adamlarından Bill Sikes’ın sevgilisi Nancy, Oliver’ı Brownlow’un yanından kaçırıp çeteye geri getirir. Oliver, Londra dışındaki bir eve yapılacak hırsızlığa zorla götürülür; kolundan vurulur ve soymaya çalıştıkları Maylie ailesinin yanında kalır. Bu sırada Fagin, Monks adında gizemli bir adamla Oliver’ı yeniden ele geçirmenin planlarını yapar.
Vicdanı rahat etmeyen Nancy, gizlice Rose Maylie ve Bay Brownlow ile görüşüp Monks ile Fagin’in planını anlatır. Bu ihaneti öğrenen Sikes, Nancy’yi öldürür; kaçarken de bir kaza sonucu kendi ipiyle can verir. Brownlow, Monks’u konuşmaya zorlar: Monks, Oliver’ın üvey ağabeyidir ve Oliver büyük bir mirasın sahibidir. Fagin idam edilir; Oliver payına düşen mirası alır ve Brownlow’un yanında, Maylie ailesiyle birlikte kırsalda mutlu bir hayata kavuşur.
Oliver Twist’in karakterleri
- Oliver Twist: Yoksulluk ve kötülük arasında saf ve iyi kalmayı başaran yetim çocuk.
- Fagin: Çocukları yankesici olarak yetiştiren yaşlı çete başı.
- Artful Dodger (Jack Dawkins): Fagin’in en becerikli, hazırcevap yankesicisi; Oliver’ı Londra’da çeteye götüren çocuk.
- Bill Sikes: Çetenin acımasız ve şiddet yanlısı hırsızı.
- Nancy: Sikes’ın sevgilisi; Oliver’ı kurtarmak için canını tehlikeye atar.
- Bay Brownlow: Oliver’a kucak açan iyi kalpli yaşlı beyefendi.
- Rose Maylie ve Maylie ailesi: Oliver’ı yaralıyken yanlarına alan şefkatli aile.
- Monks: Oliver’ın mirasını ele geçirmek isteyen üvey ağabeyi.
Roman nasıl karşılandı?
Oliver Twist ilk yayımlandığında, büyük ölçüde konusunun cüretkârlığı sayesinde çok sevildi. Suçu ve cinayeti çekinmeden anlattığı için Viktorya dönemi Londra’sında, adını Newgate Hapishanesi’nden alan “Newgate romanları” arasında sayıldı. Eleştirmenler bu tür romanları ahlaka aykırı bulsa da okurlar onlara ilgi gösterdi. Bölüm bölüm yayımlanması ve her bölümün merak uyandıran bir yerde bitmesi de romanın popülerliğine katkıda bulundu.
Oliver Twist uyarlamaları
David Lean (1948)
David Lean’in yönettiği 1948 yapımı Oliver Twist, romanın en çok bilinen sinema uyarlamalarından biridir. Filmde Oliver’ı John Howard Davies, Fagin’i Alec Guinness canlandırdı.
Oliver! müzikali ve Carol Reed filmi (1968)
Lionel Bart’ın romandan uyarladığı Oliver! müzikali, Carol Reed’in yönetmenliğinde 1968’de sinemaya aktarıldı. Şarkılı ve renkli bu uyarlama, en iyi film ve en iyi yönetmen dahil beş Oscar ödülü kazandı ve hikâyeyi yeni kuşaklara tanıttı.
Roman Polanski (2005)
Roman Polanski’nin 2005 tarihli Oliver Twist filmi, romanın Viktorya dönemi Londra’sını ayrıntılı dekorlarla yeniden canlandıran bir başka önemli uyarlamadır; Fagin rolünü Ben Kingsley üstlendi.
Kaynakça
- Encyclopaedia Britannica, “Oliver Twist” (Kate Lohnes), www.britannica.com/topic/Oliver-Twist-novel-by-Dickens
- Encyclopaedia Britannica, “Oliver!” (Carol Reed filmi), www.britannica.com/topic/Oliver-film-by-Reed
- Charles Dickens Museum, “Bentley’s Miscellany”, dickensmuseum.com/blogs/explore/bentley-s-miscellany
Düşüncenizi yazın