İçeriğe geç
22 Kasım 2026, Pazar Günün dizesi: “Kalk, gelip geçici dünyanın tasasını yeme;”
Anonim

Külden Eşek

Kardeşlerini bulmak için annesinin külden yaptığı eşeğe binen Eşefatma, yolda bir yasağı unutur; sonra bir devle, bir küçük köpekle ve üç ağabeyin cesaretiyle sınanır.

Anonim5 dk okuma
Paylaş

İlk yayımlandığı eser: Anonim Türk masalı, "Külden Eşek"; Vikikaynak'taki anlatıma dayanılarak yeniden anlatılmıştır.

Bu sayfada anonim Türk masallarından “Külden Eşek” yer alıyor. Masal, Vikikaynak’taki anlatımına bağlı kalınarak bugünkü Türkçeyle yeniden anlatılmıştır; kaynağı sayfanın sonunda.

Külden Eşek

Evvel zaman içinde, kalbur saman içinde, develer tellal iken, pireler berber iken, ben anamın beşiğini tıngır mıngır sallar iken, bir varmış bir yokmuş.

Reklam

Memleketin birinde üç kız arkadaş varmış. Bir gün ormana odun toplamaya gitmişler. Yolda küçük bir yaramazlık olmuş, kim yaptıysa yapmış ama hiçbiri üstüne almamış; her biri yemin billah etmiş, sonunda suç kızlardan birinin üstüne kalmış. Ötekiler ona “Sen bizimle gelemezsin!” deyip yanlarından kovmuşlar. Kız evine dönmüş, olanları anasına anlatmış, sonra sormuş:

– Ana, benim hiç kardeşim yok mu?

– Var kızım, üç ağabeyin var. Ama uzak bir yerde avlanıyorlar.

– Ben ağabeylerimin yanına gitmek istiyorum.

Anası da ona külden bir eşek yapmış: “Bin bunun sırtına git. Varacağın yere kadar ‘ço ço’ diye sür, ama sakın yolda ‘çüş’ deme!” diye tembihlemiş. Kız yolda tembihi unutmuş, “çüş” deyivermiş; külden eşek toz olup savrulmuş. Kız eve dönmüş, anası bir eşek daha yapmış. Bu kez kız hiç “çüş” demeden ağabeylerinin avlandığı kulübeye ulaşmış.

Ağabeyleri gelmeden evi süpürmüş, yemeği pişirmiş, bütün işleri görmüş. Akşam dönen kardeşler şaşırıp kalmışlar. Kız ortaya çıkıp kendini tanıtınca çok sevinmişler; çünkü adı Eşefatma olan bu kız kardeşlerini uzun zamandır görmemişler. “Sen artık burada kal, evi sen çekip çevir” demişler.

Bir gün Eşefatma evi süpürürken yerde bir üzüm tanesi bulmuş. Rafa koymuş, durmamış; dışarı atmış, gitmemiş; evin küçük köpeğini çağırmış, o da gelmemiş. Çaresiz kalınca üzümü kendisi yiyivermiş. Sonradan gelen köpek “Beni niye çağırdın?” diye sorunca, “Bir üzüm bulmuştum, sana verecektim, gelmedin, ben yedim” demiş. Buna çok kızan köpek gidip ocağın ateşini söndürmüş.

Kız “Ağabeylerime yemeği neyle pişireceğim?” diye dertlenirken köpek ona yolu göstermiş: “Şu karşıda devin evi var. Devin kızı orada bulgur kaynatıyor; dev görmeden git, ondan ateş iste.” Eşefatma gitmiş, devin kızından ateş istemiş. Devin kızı ona ateşle birlikte bir torba sabun ve iğne vermiş: “Babam seni görürse yaşatmaz. Dönerken bunları yola serpe serpe git ki ardından gelirse yetişemesin.”

Dev uyanınca burnunu çekmiş: “Hımm, burnuma insanoğlu kokusu geliyor!” Kızı türlü bahaneler uydurmuş ama dev inanmamış, sıkıştırdıkça sıkıştırmış. Sonunda kız korkusundan olanları anlatmış. Dev hemen yola düşmüş; sabunlara basıp kaymış, iğneler ayağına batmış, düşe kalka Eşefatma’nın kulübesine varmış. Eşefatma da kapıyı kilitleyip arkasına destek vurmuş.

Reklam

Dev kapıyı çalmış: “Eşefatma, aç kapıyı, anan geldi!” Kız “Benim anamın eli kınalı olur, sen benim anam değilsin” demiş. Dev bir tavşan avlayıp kanıyla elini boyamış, “Bak, elim kınalı” diye yeniden kapıya gelmiş. Kız biraz inanmış. Dev “Kapıyı açmayacaksan parmağını uzat da sana bir yüzük takayım” demiş. Eşefatma parmağını uzatınca dev onu ısırıvermiş; kız oracıkta bayılıp kalmış.

Akşam ağabeyleri gelmiş, kapı kilitli, açan yok. Bacadan inmeye karar vermişler. Büyük kardeşi iple sarkıtmışlar, ateşin sıcağına dayanamamış, “Çekin beni!” diye bağırmış. Ortancayı sarkıtmışlar, o da dayanamamış. Küçük kardeş “Yansam da ölsem de beni geri çekmeyin” demiş, aşağı inmiş, kapıyı açmış. Eşefatma’yı ayıltmışlar, kız başına gelenleri bir bir anlatmış.

Kardeşler devin hakkından gelmeye karar vermişler. Önce büyük ağabey yola çıkmış. Yolda bir çobana rastlamış; çoban “Devi yenmek istiyorsan şu koca ekmeği ye, şu bakraç sütü iç” demiş. Yiğit ekmeği ve sütü yarıda bırakmış. Devin kızı onu gözetlemiş, babasına “Bağda üzümü ayıklaya ayıklaya yiyor” diye haber vermiş; dev de “Korkma, bundan bize zarar gelmez” demiş. Gece yiğit halı kilim üstünde rahat bir yatakta uyurken dev ona kıymış. Ortanca kardeşin başına da aynısı gelmiş.

Sıra küçük kardeşe gelmiş. O, çobanın verdiği ekmeği de sütü de sonuna kadar bitirmiş; bağda üzümü ayıklamadan yemiş, çeşmeden suyu kana kana içmiş. Devin kızı bunu babasına söyleyince dev “İşte bundan kork kızım!” demiş. Küçük yiğit geceyi halı kilim üstünde değil, ahırda atların, eşeklerin arasında geçirmeyi seçmiş ve eşeğe “Dev gelirse anır” diye tembihlemiş. Dev gelince eşek anırmış, yiğit uyanmış, kapının arkasında kılıcını hazırlayıp beklemiş ve devi tek vuruşta yere sermiş.

Devin kızına da masalların bilinen sorusunu sormuşlar: “Kırk katır mı istersin, kırk satır mı?” Kız “Kırk katır” demiş; onu da kırk katıra bağlayıp yollamışlar. Eşefatma ile küçük ağabeyi analarını da yanlarına alıp uzun ve mutlu bir ömür sürmüşler.

Masaldan çıkan ders

“Külden Eşek”, kahramanın bir yasağı çiğneyip sonra yeniden yola koyulduğu, sınavlardan geçerek kavuşmaya ulaştığı tipik bir Türk masalıdır. Annenin “çüş deme” tembihi, masallarda sık görülen yasak motifidir; yasak bozulunca büyü de bozulur, ama kahraman ikinci denemede sabrı öğrenmiştir.

Masaldaki üç kardeş sınavı, Türk masallarının sevdiği “üçüncü kardeş” kalıbına dayanır: İki büyük kardeş öğüdü yarım dinleyip rahatı seçer ve yenilir; küçük kardeş ise verilen ekmeği bitirir, rahat yatağı değil tetikte beklemeyi seçer ve kazanır. Masal böylece öğüt dinlemenin, sabrın ve uyanıklığın değerini anlatır. Devin “insanoğlu kokusu” alması, kınalı el sınaması ve “kırk katır mı, kırk satır mı” sorusu da bu türün tanıdık kalıplarındandır.

Masaldaki kelimeler

  • tellal: eskiden çarşıda bağırarak haber duyuran, mal satan kişi
  • tembihlemek: bir şeyi yapmaması ya da yapması için sıkı sıkı uyarmak
  • ço / çüş: eşeği yürütmek ve durdurmak için kullanılan sözler
  • bakraç: bakırdan yapılmış küçük kova
  • kına: ele, saça sürülen kırmızımsı boya
  • kırk katır mı, kırk satır mı: masallarda kötü kişiye cezasını seçtirmek için sorulan kalıp soru

Masalın kaynağı

Masalın metni Vikikaynak’taki “Külden Eşek” sayfasına dayanılarak yeniden anlatılmıştır; olay örgüsü ve kalıp sözler korunmuş, kaba bazı ifadeler sadeleştirilmiştir. Vikikaynak sayfasında masalı derleyen kişi ya da yayın bilgisi belirtilmemektedir. Metindeki “bocu” sözcüğü kaynakta küçük köpek olarak açıklanır.

Başka masallar

Bunları da sevebilirsiniz

Bu duyguyu anlatan şiirler

Düşüncenizi yazın

E-posta adresiniz yayımlanmaz.