Kiralık Konak: Konusu, Karakterleri ve Önemi
Yakup Kadri Karaosmanoğlu'nun ilk romanı Kiralık Konak: Naim Efendi'nin konağında üç kuşağın çatışması, Seniha ve Hakkı Celis, Batılılaşma eleştirisi ve Madame Bovary ile karşılaştırma.
Kiralık Konak, Yakup Kadri Karaosmanoğlu‘nun ilk romanıdır. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü’nün eserler listesinde kitabın 1922’de İstanbul’da Evkaf-ı İslâmiye Matbaası’nda basıldığı kaydedilir; bazı kaynaklar ise romanın tarihini 1920 olarak verir. Roman, 20. yüzyılın başındaki toplumsal değişimi bir konak ve orada yaşayan üç kuşak üzerinden anlatır.
Romanın konusu
Olaylar Trablusgarp, Balkan ve Birinci Dünya savaşlarını kapsayan bir dönemde geçer. Eski bir Osmanlı beyefendisi olan Naim Efendi, Cihangir’deki konağında kızı Sekine Hanım, damadı Servet Bey ve torunlarıyla yaşar. Avrupai bir hayatı arzulayan Servet Bey, sonunda ailesini Şişli’deki bir apartman dairesine taşır. Konak ile apartman, romanda iki ayrı yaşayış ve medeniyet anlayışını, iki kuşağın çatışmasını temsil eder.
Naim Efendi’nin torunu Seniha, Avrupa’yı görmüş ve her şeyden sıkılmış Faik Bey’le bir ilişki yaşar; sonunda mücevherlerini satarak Avrupa’ya gider. Onu karşılıksız seven şair Hakkı Celis ise savaşa katılır ve Çanakkale’de şehit düşer. Yalnız kalan Naim Efendi, romanın sonunda konağını kiraya vermek zorunda kalır; romanın adı da buradan gelir.
Karakterler
- Naim Efendi: Konağın sahibi olan dede; çöken Osmanlı dünyasını ve eski değerleri simgeler.
- Servet Bey: Naim Efendi’nin damadı; Avrupai bir hayatın peşindedir.
- Sekine Hanım: Naim Efendi’nin kızı; aile içinde köprü olmaya çalışır.
- Seniha: Torun; özgürlük ve Avrupa hayali uğruna ailesinden kopan genç kadın.
- Cemil: Seniha’nın kardeşi.
- Hakkı Celis: Seniha’yı karşılıksız seven şair; Çanakkale’de ölür.
- Faik Bey: Avrupa’da yaşamış, her şeyden bıkmış bir adam; Seniha’nın sevgilisi.
Romanın önemi
TEİS’e göre Kiralık Konak, Batılılaşmanın yüzeysel biçimde algılanmasının toplumsal yapıda yarattığı tahribatı ve kuşaklar arasındaki çatışmayı işler. Batılılaşma temasının Tanzimat romanındaki bir örneği için Araba Sevdası yazımıza bakabilirsiniz. Bir aile ve konak etrafında kurulan kuşak çatışmasını Reşat Nuri Güntekin’in Yaprak Dökümü‘nde de görürüz.
H. Aytekin, Öneri dergisinde yayımlanan karşılaştırmalı çalışmasında Seniha ile Flaubert’in Emma Bovary’si arasında paralellikler kurar: İki kahraman da içinde yaşadıkları dünyadan sıkılarak romanlardaki gibi bir hayatın peşine düşer. Bu karşılaştırma için Madame Bovary yazımıza bakabilirsiniz.
İlgili yazılar
Aynı dönemde yazılmış ve İstanbul’un bir mahallesini anlatan bir başka roman için Sinekli Bakkal yazımızı okuyabilirsiniz.
Kaynakça
- Münire Kevser Baş, “Yakup Kadri Karaosmanoğlu”, Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü (Kültür ve Turizm Bakanlığı): teis.yesevi.edu.tr
- Aybige Başeğmez Çetin, “Yakup Kadri’nin Kiralık Konak Romanında ‘Gündelik Hayat’ın İzleri Üzerine Bir Değerlendirme”, Ankara Üniversitesi DTCF Türkoloji Dergisi, 22(1), 2018, s. 1-21: dergipark.org.tr
- H. Aytekin, “Un essai d’étude comparée: Le reflet de la personnalité de Madame Bovary dans Kiralık Konak”, Öneri, C. 5, S. 20 (Haziran 2003), s. 239-247: dergipark.org.tr
Düşüncenizi yazın