Nehir Üzerinde
Ahmet Haşim · Ahmet Haşim, "Nehir Üzerinde"; metin: Vikikaynak
Akşam… Sarı bir hasta semâ… Bir gam-ı mechûl…
Sisler gibi tutmuş yine sahilleri eylûl,
Bir hüzn-i müzehheb gibi durgun yine Dicle,
Sessizliği olmuş yine rü’yâlara hacle.
Faslın yeni lerzişleri her sâyede mahsûs,
Gûyâ ki uyur kalb-i tabiatta bir “efsus!”
Her şey o kadar gamlı, soluk, mübhem ü bî-fer,
Gûyâ ki ölür hüzn-i sevâhilde perîler…
Çıkmıştık o gün Dicle’ye, sessizce kürekler
Nehrin zehebî sîne-i emyâhını yırtar,
Ağlardı o altın suyun üstünde bir âhenk,
Serperdi o bî-kes sese akşam sarı bir renk,
Gûyâ ki o gün Dicle’nin üstündeki mâtem,
Âfaaka sürükler sarı güller, kırizantem…
Solmuştu onun hüzn ile simâ-yi berîni,
Bir ince tül altında duran zülf-i zerîni;
Akşamları enfâsına düşmüş uçuşurken
Sarmıştı o sâkin yüzü bir gölge semâdan
Dalmıştı o gözler ebediyetlere… Yorgun,
Yorgundu o gözlerle bakan rûh-ı melûlün;
Akşam gibi a’sâbı geren reng-i garibi…
Gûyâ ki kamer!.. Sendin onun rûh-ı necîbi,
Sendin ki eden hüznünü mehtâba müşâbih;
Her şey o nazarlarda semâlarla müşâfih,
Her şey sana bir parça yakın, sâf, ebedîdi,
Sâhilde ezân seslerinin aks-i medîdi,
Bî-tâb uzanırken dönüyorduk… Yine sâkin
Mübhem, sarı yıldızları bir leyl-î hazânın,
Tenhâ sular üstendi açıp titreşiyorken,
Artık daha vâzıhtın o gözlerde kamer, sen!
Ey sen, ey onun ru ve ey mâtem-i seyyâl,
Ey şimdi bakan hüznüme, âh ey kamer-i lâl!
Şiirin açıklaması
Ahmet Haşim'in doğduğu şehir Bağdat'ın nehri Dicle üzerinde geçen bir eylül akşamını anlattığı şiir. Sarı, hasta bir gökyüzü, sisler ve durgun su, şairin içindeki adı konmamış hüzünle birleşir. Bir sandalla Dicle'ye çıkılır; küreklerin altın renkli suyu yırtışı, uzaktan gelen sesler ve sarı ışık, bir yas havası yaratır. Şiirin ikinci yarısında yanındaki solgun yüzlü sevgili ve ay birbirine karışır: Şair aya seslenerek onun, sevgilinin ruhu olduğunu söyler. Haşim'in sembolist şiirinde akşam, renk ve su gibi imgelerle duygu anlatılmaz, sezdirilir. Aruzun "Mef'ûlü / mefâîlü / mefâîlü / feûlün" kalıbıyla yazılmıştır.
Günümüz Türkçesiyle: Akşam; sararmış, hasta bir gökyüzü ve nedeni bilinmeyen bir hüzün. Eylül yine kıyıları sis gibi sarmış, Dicle altın renkli bir hüzün gibi durgun. O gün sessizce Dicle'ye çıkmıştık... Ey ay, sen onun soylu ruhuydun; şimdi o gözlerde daha açıkça görünen yine sendin.
Sözlük
- semâ
- gök
- gam-ı mechûl
- bilinmeyen keder
- müzehheb
- altınlı, yaldızlı
- hacle
- gelin odası, perdeli oda
- lerziş
- titreyiş
- gûyâ
- sanki
- efsus
- eyvah, yazık
- mübhem
- belirsiz
- bî-fer
- ışıksız, sönük
- sevâhil
- kıyılar
- zehebî
- altın renkli
- emyâh
- sular
- bî-kes
- kimsesiz
- kırizantem
- krizantem çiçeği
- sîmâ
- yüz
- zülf-i zerîn
- altın saç
- enfâs
- soluklar
- melûl
- hüzünlü
- kamer
- ay
- necîb
- soylu
- müşâbih
- benzer
- leyl-i hazân
- sonbahar gecesi
- seyyâl
- akıcı
Düşüncenizi yazın