Beş Hececiler Kimlerdir? Özellikleri ve Eserleri

Millî Edebiyat döneminde şiirde sade Türkçe ve hece ölçüsü bir tartışma konusu olmaktan çıkıp bir tercih hâline geldi. Bu tercihi en kalabalık ve en görünür biçimde temsil eden şairler, edebiyat tarihlerinde “Beş Hececiler” ya da “Hecenin Beş Şairi” adıyla anılır: Faruk Nafiz Çamlıbel, Enis Behiç Koryürek, Halit Fahri Ozansoy, Orhan Seyfi Orhon ve Yusuf Ziya Ortaç. Bu yazıda bu beş şairi, heceye nasıl geçtiklerini ve şiirlerinin ortak yönlerini anlatıyoruz.

Beş Hececiler kimlerdir?

• Halit Fahri Ozansoy (1891 – 1971): Şair, oyun yazarı ve gazeteci.
• Orhan Seyfi Orhon (1890 – 1972): Şair, gazeteci ve eğitimci.
• Enis Behiç Koryürek (1893 – 1949): Şair; aynı zamanda büyükelçilik ve müsteşarlık yaptı.
• Yusuf Ziya Ortaç (1895 – 1967): Şair ve gazeteci.
• Faruk Nafiz Çamlıbel (1898 – 1973): Şair, öğretmen ve milletvekili.

Doğum ve ölüm yılları Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü’ndeki maddelere göre verilmiştir.

Aruzdan heceye

Beş Hececiler’in ortak noktası, şiire aruzla başlayıp sonradan hece ölçüsüne yönelmeleridir. Bu yönelişte Ziya Gökalp‘in etkisi belirleyicidir. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü’ne göre Faruk Nafiz’in sanat anlayışı Ziya Gökalp’le tanıştıktan sonra değişmiş, şair 1922’den sonra hece ölçüsüyle yazmaya başlamıştır. Yusuf Ziya da ilk şiirlerinde aruzu kullanmış, Rıza Tevfik aracılığıyla Ziya Gökalp’le tanıştıktan sonra heceye geçmiştir. Halit Fahri ise Gökalp’le tanıştıktan sonra Yeni Mecmua’da toplanan hececilere katılmış, derginin kapanmasının ardından 1919’da on sekiz sayı süren Şair Nedim dergisini çıkarmıştır.

Geçiş bir anda olmadı. Orhan Seyfi’nin 1919’da yayımlanan ilk kitabı Fırtına ve Kar aruzla yazılmış on yedi şiirden oluşur. Faruk Nafiz bütün sanat hayatı boyunca hece ile aruzu yan yana yürüttü; Şarkın Sultanları (1918), Dinle Neyden (1919), Gönülden Gönüle (1919) ve Suda Halkalar (1928) aruzla yazdığı kitaplarıdır. Halit Fahri’nin heceye tam anlamıyla yönelmesi ise 1931’de yayımladığı Balkonda Saatler‘le olmuştur.

Ortak özellikleri

• Hece ölçüsü: Halk şiirinin ölçüsü olan heceyi yazılı şiirin ölçüsü olarak benimsediler. Ölçü hakkında ayrıntı için Hece ölçüsü nedir? yazımıza bakabilirsiniz.
• Sade Türkçe: Millî Edebiyat’ın dilde sadeleşme anlayışını şiirde uyguladılar.
• Biçim denemeleri: Enis Behiç, Servet-i Fünûn ve Fecr-i Âtî şairlerinin aruzla yazdığı serbest müstezat biçimini hece ölçüsüyle denemesiyle tanınır.
• Memleket ve millî duygular: Enis Behiç Birinci Dünya Savaşı ve Mütareke yıllarında millî duyguları dile getiren şiirler yazdı; Yusuf Ziya’nın ilk kitabı Akından Akına (1916) da savaştaki askerlerin moralini yükseltmek için hazırlanmıştı.

Şairler ve öne çıkan eserleri

Faruk Nafiz Çamlıbel

Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü, Faruk Nafiz’in Anadolu’yu ve Anadolu insanını sade bir dille anlattığı “Han Duvarları” şiiriyle Anadolu’ya gerçekçi bir gözle bakan ilk şair olduğunu belirtir. Şiir kitabı Çoban Çeşmesi 1926’da yayımlandı.

Enis Behiç Koryürek

İlk şiir kitabı Miras 1927’de çıktı. Sonraki yıllarda yazdığı şiirler ölümünden sonra, 1951’de Fethi Tevetoğlu tarafından Miras ve Güneşin Ölümü adıyla yayımlandı; Güneşin Ölümü şairin 1921-1939 arasında yazdığı şiirleri içerir.

Halit Fahri Ozansoy

Şiire Fecr-i Âtî döneminde başladığı için ilk şiirlerinde bu topluluğun dil ve duyuş etkisi görülür. Şiirin yanında tiyatro ve roman da yazdı; daha çok şairliğiyle tanındı.

Orhan Seyfi Orhon

Üçüncü şiir kitabı Gönülden Sesler 1922’de yayımlandı. Aynı yıl Yusuf Ziya ile birlikte mizah dergisi Akbaba‘yı kurdu ve tam anlamıyla gazeteciliğe başladı.

Yusuf Ziya Ortaç

İlk kitabı Akından Akına 1916’da çıktı ve yirmi iki şiirden oluşuyordu. 1922’de Orhan Seyfi ile birlikte mizah dergisi Akbaba‘yı kurdu.

Beş Hececiler’i dönemin öteki şairleriyle birlikte görmek için Cumhuriyet dönemi Türk edebiyatı ve Millî Edebiyat dönemi yazılarımıza; bu şiire tepki olarak doğan yeni anlayış için Garip akımı yazımıza bakabilirsiniz.

Kaynakça

• Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü (Kültür ve Turizm Bakanlığı), “Faruk Nafiz Çamlıbel” maddesi
• Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü, “Enis Behiç Koryürek” maddesi
• Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü, “Halit Fahri Ozansoy” maddesi
• Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü, “Orhan Seyfi Orhon” maddesi
• Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü, “Yusuf Ziya Ortaç” maddesi