Bozukluk Çömlekte
Rüşvetsiz iş görmeyen kadıya balçıkla doldurulmuş bir bal çömleği götüren Hoca, ilamını alır; kadının “bozukluk var” çağrısına verdiği cevap meşhurdur.
İlk yayımlandığı eser: Anonim halk fıkrası; Z. Bayraktar, Mizah Teorileri ve Mizah Teorilerine Göre Nasreddin Hoca Fıkralarının Tahlili (Ege Üniversitesi doktora tezi, 2010) ve Vikikaynak; metin yeniden anlatılmıştır.
Bu sayfada Nasreddin Hoca’nın “Bozukluk Çömlekte” fıkrası ve fıkradan çıkan ders yer alıyor. Fıkralar yüzyıllardır halk arasında anlatılan anonim anlatılardır; buradaki metin Vikikaynak’taki anlatıma dayanılarak bugünkü Türkçeyle yeniden anlatılmıştır.
“Bozukluk Çömlekte”, Nasreddin Hoca‘ya mal edilen fıkralardan biridir. Fıkraların genel özellikleri için Fıkra Nedir? yazımıza bakabilirsiniz.
Bozukluk Çömlekte fıkrası
Nasreddin Hoca’nın Konya’da bir işi çıkmış. Kadıdan bir ilam alması gerekiyormuş. Gitmiş, derdini anlatmış. Kadı oralı bile olmamış; bu işin olmayacağını, istediği ilamı veremeyeceğini söylemiş. Hoca ne kadar ısrar ettiyse de kadı kararından dönmemiş.
Hoca mahkemeden küskün küskün çıkarken bir tanıdığına rastlamış. Adam Hoca’nın hâlini görünce sormuş:
– Hayrola Hoca, nedir bu hâlin?
Hoca başından geçenleri anlatmış:
– Bunca masraf edip ta Konya’ya kadar geldik. Kadı ise haklı olduğum hâlde ilamı vermedi. Nasıl dertlenmeyeyim?
Tanıdığı, Hoca’nın hangi kadıya gittiğini öğrenince:
– Sen de tam adamına düşmüşsün, demiş. O kadı rüşvet almadan kimseye ilam vermez. Balı da çok sever. Çarşıdan bir çömlek bal al, ona götür; ilamını hemen alırsın.
Hoca, rüşvetçi kadıya bir oyun oynamaya karar vermiş. Bir çömlek almış, içini sarı balçıkla doldurmuş, üstüne de bir parmak kalınlığında süzme bal koymuş. Sonra yine aynı kadıya gitmiş. Kadı bal dolu sandığı büyük çömleği görünce Hoca’nın istediği ilamı hemen mühürleyip vermiş.
Hoca çıkar çıkmaz kadı kaşığını çömleğe daldırmış. Altının sarı balçık olduğunu görünce oyuna geldiğini anlamış ve adamını Hoca’nın peşinden göndermiş:
– Demin buraya gelen Hoca’ya yetiş! Ona verdiğim ilamda bir bozukluk var, gelsin de düzgününü vereyim.
Maksadı ilamı geri alıp yırtmak, yenisini de vermemekmiş. Adam koşup Hoca’ya yetişmiş:
– Hoca Efendi, Kadı Efendi’nin sana verdiği ilamda bir bozukluk varmış. Benimle gel de düzgününü versin.
Hoca meseleyi anlamış:
– Bozukluk ilamda değil, bal çömleğindedir, deyip yoluna devam etmiş.
Fıkradan çıkan ders
Fıkra, işini rüşvete bağlayan kadıyı kendi açgözlülüğüyle yakalar. Hoca haklı olduğu hâlde hakkını alamayınca, haksızlığa kurnazlıkla karşılık verir. Son cümle, asıl “bozukluğun” Hoca’nın belgesinde değil, rüşvetle işleyen düzende olduğunu da ima eder.
Fıkradaki kelimeler
- ilam: mahkeme kararını bildiren resmî belge
- kadı: şer’iye mahkemesinde yargıç
- balçık: yapışkan çamur
Başka Nasreddin Hoca fıkraları
Kaynak
- Zülfikar Bayraktar, Mizah Teorileri ve Mizah Teorilerine Göre Nasreddin Hoca Fıkralarının Tahlili, doktora tezi, Ege Üniversitesi, İzmir, 2010 (acikerisim.ege.edu.tr); fıkra metni Vikikaynak’taki “Nasreddin Hoca fıkraları” derlemesinden
Düşüncenizi yazın