Âşık oldur kim kılur cânın fedâ cânânına
Fuzûlî · Leylâ vü Mecnûn
Âşık oldur kim kılur cânın fedâ cânânına
Meyl-i cânân etmesün her kim ki kıymaz cânına
Cânını cânâna vermekdür kemâli âşıkun
Vermeyen cân i‘tirâf etmek gerek noksânına
Vasl eyyâmı verüp cânâna cân râhat bulan
Yeğdür andan kim salur cânın gam-ı hicrânına
Aşk resmin âşık öğrenmek gerek pervâneden
Kim köyer gördükde şem‘ün âteş-i sûzânına
Fânî ol aşk içre kim benzer fenâsı âşıkun
Feyz-i câvîd ile Hızrun çeşme-i hayvânına
Aşk derdinün devâsı terk-i cân etmekdedür
Terk-i cân derler bu derdün mu‘teber dermânına
Hîç kim cânân içün cân vermeğe lâf etmesün
Kim gelüpdür bu sıfat ancak Fuzûlî şânına
Şiirin açıklaması
İbn Selâm, Leylâ'ya kavuşamadan hastalanıp ölür. Bu haberi alan Mecnûn, onun ölümüne sevinmez; tersine, "sevgilisine can veren kavuştu" diyerek İbn Selâm'ı kendinden daha olgun bir âşık sayar ve bu gazeli söyler. Gazel, Fuzûlî'nin aşk anlayışını en açık biçimde ortaya koyan şiirlerden biridir.
1. Âşık, canını sevgilisine feda edendir; canına kıyamayan kimse sevgiliye gönül vermesin.
2. Âşığın olgunluğu canını sevgiliye vermektir; can vermeyen, eksikliğini itiraf etmelidir.
3. Kavuşma günlerinde canını sevgiliye verip rahata eren, canını ayrılık derdine atandan daha iyidir.
4. Âşık, aşkın usulünü pervaneden öğrenmelidir; çünkü pervane mumu görünce onun yakıcı ateşinde yanar.
5. Aşk içinde fani ol; çünkü âşığın yokluğu, sonsuz bereketiyle Hızır'ın âb-ı hayat pınarına benzer.
6. Aşk derdinin ilacı candan vazgeçmektir; bu derdin geçer akçe dermanına "candan geçmek" derler.
7. Hiç kimse sevgili uğruna can vermekten söz edip övünmesin; çünkü bu sıfat yalnızca Fuzûlî'ye yaraşır.
Bu gazel, Fuzûlî'nin Leylâ vü Mecnûn mesnevîsinde Mecnûn'un dilinden söylenir ve 25. Bölüm: İbn Selâm’ın Ölümü bölümünde yer alır (beyit 2475–2481). Mesnevînin tamamı için: Leylâ vü Mecnûn. Günümüz Türkçesi: leylailemecnun.net.
Sözlük
- fedâ
- feda
- cânân
- sevgili
- kemâl
- olgunluk
- noksân
- eksiklik
- vasl eyyâmı
- kavuşma günleri
- hicrân
- ayrılık
- resm
- usul
- pervâne
- pervane kelebeği
- şem'
- mum
- sûzân
- yakıcı
- fânî
- yok olan
- câvîd
- sonsuz
- çeşme-i hayvân
- âb-ı hayat pınarı
- terk-i cân
- candan vazgeçme
- mu'teber
- geçerli
- lâf
- övünme