Hisar Topluluğu: Hisarcılar Kimlerdir, Özellikleri ve Şairleri

1950’lerin başında Türk şiirinde Garip akımının serbest ve sade şiiri öne çıkarken, Ankara’da bir grup genç şair geleneği, ölçüyü ve şiirin klasik değerlerini savunan bir dergi etrafında toplandı: Hisar. Bu dergi çevresinde yetişen ve “Hisarcılar” diye anılan topluluk, otuz yıla yaklaşan yayın hayatıyla Cumhuriyet dönemi edebiyatının uzun soluklu oluşumlarından biri oldu. Bu yazıda Hisar topluluğunun nasıl doğduğunu, ilkelerini ve önde gelen isimlerini anlatıyoruz.

Hisar dergisi nasıl doğdu?

Derginin hazırlıklarına 1949 sonunda başlandı. Veysel Ergin’in aktardığına göre Mehmet Çınarlı, Ankara Halkevi’nde otuz kadar şairin bulunduğu bir toplantıda “neden kendi dergimizi çıkarmıyoruz?” sorusunu ortaya attı. İlk sayı 16 Mart 1950’de Ankara’da yayımlandı. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü, derginin kurucuları arasında Munis Faik Ozansoy, İlhan Geçer, Mehmet Çınarlı, Yahya Benekay, Gültekin Sâmanoğlu, Mustafa Necati Karaer, Fikret Sezgin, Hasan İzzet Arolat ve Osman Fehmi Özçelik’i sayar.

Hisar iki dönem hâlinde yayımlandı. Birinci dönem 1950’den Ocak 1957’ye kadar 77 sayı sürdü; ikinci dönem Ocak 1964’te başlayıp Aralık 1980’e kadar 277 sayıyla devam etti. Toplam 354 sayılık bu yayın hayatı boyunca dergide 500’ü aşkın şair ve yazarın imzası çıktı. Ergin, derginin 1950’lerde yaklaşık 2.000 adet basıldığını belirtir.

Hisar topluluğunun ilkeleri

Topluluk, sanat anlayışını 26 Aralık 1966’da Ankara Radyosu’ndaki “Hisar Saati” programında açıkladı ve bunu derginin Şubat-Mart 1967 sayılarında dört madde hâlinde yeniden yayımladı. Bu ilkeleri şöyle özetleyebiliriz:

• Dil: Sanatçının dili yaşayan dil olmalıdır. Hisar açık ve arı bir Türkçeden yanaydı; ama dilde aşırı özleştirmeye ve kelimeler arasında köken ayrımı yapılmasına karşı çıktı.
• Bağımsızlık: Sanat, siyasi sistemlerin ya da ekonomik öğretilerin propaganda aracı olmamalıdır.
• Millîlik: Sanat millî olmalıdır; kendi milletinden kopmuş bir sanatın evrensel bir değer kazanamayacağı düşünülür.
• Yenilik: Yenilik şarttır, ama eskiyi reddetmek anlamına gelmez. Topluluk; serbest vezinde ısrar edilmesine, şiirin nesre yaklaştırılmasına, hece ve aruz ölçülerinin ölü sayılmasına karşı çıktı.

Bu ilkelerden de anlaşılacağı gibi Hisar, hece ölçüsünün gözden düştüğü yıllarda ölçüye ve edebiyatın klasik değerlerine sıcak bakan, geleneksel sanat düşüncesine bağlı bir çizgide durdu. Topluluğun önde gelen şairlerinden Munis Faik Ozansoy ile Mehmet Çınarlı’nın Yahya Kemal estetiğine bağlılığı da bu çizginin işaretlerinden biridir.

Hisar’ın önde gelen isimleri

• Mehmet Çınarlı (1925-1999): Derginin kurucusu ve her iki dönemdeki yöneticisi. Adı Hisar’la öylesine özdeşleşti ki ona “Mehmet Hisarlı” diyenler oldu. Aruzu da heceyi de kullanan, yaşayan Türkçeyle yazan bir şairdi.
• Munis Faik Ozansoy (1911-1975): Kurucu kadronun en kıdemli şairi; aruzu ve eski şiiri iyi bilen ustalardan sayıldı. Dergideki “Düşündüğüm Gibi” yazılarıyla Hisar çevresindeki gençlere yol gösterdi. Babası Faik Âli Ozansoy‘dur.
• İlhan Geçer, Mustafa Necati Karaer, Gültekin Sâmanoğlu: Kurucu kadronun öteki şairleri.
• Dergide yazanlar: Ergin’in verdiği listede Halide Nusret Zorlutuna, Turgut Özakman, Bekir Sıtkı Erdoğan, Mehmet Kaplan, Cemil Meriç, Talat Sait Halman, Erol Güngör ve Tarık Buğra gibi farklı kuşaklardan isimler de yer alır.

Türk edebiyatındaki yeri

Hisar, Cumhuriyet döneminde geleneği yok saymadan yenilenmeyi savunan çevrelerin en uzun ömürlü dergisi oldu. Ölçülü şiirin, aruzun ve gazel, şarkı gibi eski biçimlerin hâlâ yazılabileceğini gösteren şiirler yayımladı; deneme ve eleştiri yazılarıyla da dönemin dil ve şiir tartışmalarına katıldı. Cumhuriyet dönemi şiirindeki öteki oluşumlarla karşılaştırmak için Beş Hececiler, Yedi Meşaleciler, Garip ve İkinci Yeni yazılarımıza, genel bir çerçeve için de Cumhuriyet dönemi Türk edebiyatı yazımıza bakabilirsiniz.

Kaynakça

• Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü (Kültür ve Turizm Bakanlığı / Ahmet Yesevi Üniversitesi), “Munis Faik Ozansoy” maddesi, Doç. Dr. Yasemin Mumcu: teis.yesevi.edu.tr
• Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü, “Mehmet Çınarlı” maddesi, Doç. Dr. Hatem Türk: teis.yesevi.edu.tr
• Veysel Ergin, “Hisar ile Türk Edebiyatı Dergilerindeki Sanat ve Edebiyat Teorisi Yazılarının Mukayesesi Üzerine”, s. 88-117: DergiPark
• Öztürk Emiroğlu, Cumhuriyet Dönemi Türk Edebiyatında Hisar Topluluğu ve Edebî Faaliyetleri, Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları, 2000 (TEİS maddelerinde kaynak olarak anılır).