Seçilmiş Hikâyeler ve Dost: 1950’lerde Türk Öyküsünün Yeni İmzaları

1950’lerde Türk öyküsü yeni seslerle zenginleşirken bu seslerin önemli bir kısmı Ankara’da çıkan iki yayın çevresinde duyuldu: Salim Şengil’in Seçilmiş Hikâyeler dergisi ve onun ardından gelen Dost. Bu yazıda, Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü’ndeki bilgilerden yola çıkarak bu iki derginin öykücülüğe katkısını ve burada ilk adımlarını atan iki kadın yazarı, Nezihe Meriç ile Leylâ Erbil‘i anlatıyoruz.

Seçilmiş Hikâyeler dergisi

Salim Şengil’in Ankara’da yayımladığı Seçilmiş Hikâyeler, 1947-1957 yılları arasında 66 sayı çıktı. Dergi, usta yazarların hikâye ve yazılarına yer verirken yeni hikâyecileri de okurla tanıştırdı; bunun için “Yeni İmzalar” adlı bir bölüm ayırdı. Bazı sayılarını tek bir hikâyeciye ayıran dergi, Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü’nde hikâyecilerin bir araya geldiği bir edebî muhit olarak nitelenir.

Nezihe Meriç: “Yeni İmzalar”dan öykünün klasiklerine

Nezihe Meriç’in ilk hikâyesi “Bir Şey”, 1950’de Seçilmiş Hikâyeler‘in “Yeni İmzalar” bölümünde yayımlandı. Dergi daha sonra ona da özel bir sayı ayırdı. İlk kitabı Bozbulanık 1953’te Dost Yayınları arasında Ankara’da çıktı; ardından Topal Koşma ve Menekşeli Bilinç geldi. Oktay Akbal daha 1951’de Varlık‘ta onu “yeni bir hikâyeci” olarak selamlamıştı.

Meriç, 1956’da Salim Şengil ile evlendi ve 1957-1973 yılları arasında Dost dergisinin sorumlu müdürlüğünü üstlendi. Öykülerinde kadınların iç dünyasını, kadın-erkek ilişkilerini ve toplumsal çalkantıları bilinç akışı ve iç konuşma gibi tekniklerle anlattı. Kendisi de en çok Sait Faik‘e hayran olduğunu söylemiştir.

Leylâ Erbil: “Uğraşsız” ile başlayan yol

Leylâ Erbil, Ankara’da yaşadığı yıllarda İlhan Berk ve Vüs’at O. Bener’in de bulunduğu bir çevreye katıldı. Yazdığı bir öyküyü yakın arkadaşı Metin Eloğlu‘na okuttu ve onun yorumlarından sonra “Uğraşsız” adıyla Salim Şengil’e gönderdi. Öykü 1956’da Seçilmiş Hikâyeler‘de yayımlandı. İlk öykü kitabı Hallaç ise 1960’ta yine Dost Yayınları arasında çıktı.

Erbil, sonraki kitaplarında dili, noktalamayı ve söz dizimini kendine özgü biçimde kullanarak Türk öyküsünün en deneysel seslerinden biri oldu. Gecede, Eski Sevgili ve romanlarıyla süren bu yol, 2002’de onu Türkiye’nin ilk kadın Nobel adayı yaptı.

Bir derginin bıraktığı miras

İki yazarın da ilk öykülerini aynı derginin sayfalarında yayımlaması rastlantı değildir: Seçilmiş Hikâyeler ve Dost çevresi, 1950’lerde öyküye yeni imzalar kazandırmayı bir yayın ilkesi olarak benimsemişti. Bu kuşağın öncülerinden Sait Faik Abasıyanık ile Çehov tarzı hikâyenin yerli temsilcisi Memduh Şevket Esendal üzerine yazılarımız da bu dönemin arka planını tamamlar.

Kaynakça

• Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü (Kültür ve Turizm Bakanlığı), “Nezihe Meriç” maddesi (İsa Koyuncu): https://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/nezihe-meric
• Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü (Kültür ve Turizm Bakanlığı), “Leyla Erbil” maddesi (Burcu Şahin): https://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/erbil-leyla
• Oktay Akbal, “Yeni Bir Hikâyeci: Nezihe Meriç”, Varlık, S. 374, 1951 (Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü kaynakçasından)