İçeriğe geç
16 Kasım 2026, Pazartesi Günün dizesi: “Bir gün bile dünyanın bağından özgür değilim;”
Edebiyat

Natüralizm Nedir? Özellikleri, Temsilcileri ve Türk Edebiyatındaki Yeri

Natüralizm akımının doğuşu, Zola ve Médan Akşamları, özellikleri, realizmden farkı, temsilcileri ve Beşir Fuad ile Nabizade Nâzım üzerinden Türk edebiyatındaki yeri.

leylailemecnun4 dk okuma
Paylaş

Natüralizm (doğalcılık), 19. yüzyılın son çeyreğinde Fransa’da realizmin devamı olarak ortaya çıkan ve onu daha “bilimsel” bir zemine taşımaya çalışan bir edebiyat akımıdır. Akımın en güçlü sesi Émile Zola‘dır. Encyclopaedia Britannica’ya göre natüralistler gerçekliği öncüllerinden daha bilimsel ve çözümleyici bir yolla anlatmak istemiş, tasvirden önce adeta bir “teşrih” (kesip inceleme) yapılması gerektiğini savunmuşlardır.

Natüralizmin doğuşu

Britannica, ayrı bir natüralist okuldan söz edilebilmesini 1880’de yayımlanan ortak hikâye kitabı Les Soirées de Médan‘a (Médan Akşamları) bağlar. Kitapta Émile Zola, Guy de Maupassant, Joris-Karl Huysmans, Henry Céard, Léon Hennique ve Paul Alexis’in hikâyeleri yer alıyordu. Kitabın adı, Zola’nın Paris yakınlarındaki Médan’da bulunan ve genç yazarların toplandığı evinden gelir.

Reklam

Zola “naturalisme” terimini, edebiyat eleştirisini psikolojinin bir dalı sayan pozitivist düşünür Hippolyte Taine’den aldı. Görüşlerini en açık biçimde 1880’de yayımladığı Le Roman expérimental (Deneysel Roman) denemesinde dile getirdi: Bu yazıda romancının yöntemini, deney yapan bir bilim insanının yöntemine benzetir. Britannica, Zola’nın kuramsal yazılarının çoğu zaman polemik amaçlı olduğunu ve akımın tutarlı bir kuram metni bulunmadığını da hatırlatır.

Natüralizmin özellikleri

  • Çevrenin çözümlenmesi: Britannica’ya göre natüralizmin temeli, belirli bir çevrenin (milieu) çözümleyici biçimde incelenmesidir.
  • Belirlenimcilik (determinizm): Karakterler, içinde yaşadıkları çevre ve kalıtım tarafından belirlenir. Zola bu düşünceyi ilk kez Thérèse Raquin‘de (1867) uyguladı.
  • Mekanik bir psikoloji anlayışı: İnsan davranışı, az çok mekanik yasalarla açıklanabilecek bir süreç gibi ele alınır.
  • İdealizmin reddi: Natüralistler her türlü idealleştirmeye karşı çıkar; alkolizm, yoksulluk ve grev gibi toplumun karanlık yüzünü gösteren konuları açıkça anlatır.
  • Kapsamlı belgeleme: Zola her romanından önce uzun bir araştırma ve belge toplama çalışması yapardı.
  • Yazarın mizacı: Yine de natüralistler gerçekliğin birebir kopyalanabileceğine inanmaz; Zola ve Maupassant gerçeğin yazarın mizacından süzülerek aktarıldığını kabul eder.

Realizm ile natüralizm arasındaki fark

Natüralizm, realizmin gözleme dayalı tarafsız anlatımını devralır ama bir adım daha ileri gider. Realist yazar toplumu dikkatle gözlemleyip tasvir ederken, natüralist yazar bu gözlemi bir deney gibi kurar ve insanı kalıtım ile çevrenin belirlediği bir varlık olarak inceler. Bu yüzden natüralist romanlarda kahramanların kaderi çoğu zaman baştan bellidir; Zola’nın romanlarında maden ocağı ya da meyhane gibi mekânlar insanı yutan güçlere dönüşür. Britannica, Germinal‘deki madenin içinde çalışanları yiyip bitiren açgözlü bir canavar gibi anlatıldığını örnek verir.

Natüralizmin temsilcileri

  • Émile Zola: Akımın kurucusu. Yirmi romanlık Rougon-Macquart dizisi (1871–1893), “İkinci İmparatorluk döneminde bir ailenin doğal ve toplumsal tarihi” alt başlığını taşır. Dizide işçi sınıfında alkolizmi işleyen L’Assommoir (1877), Nana (1880), bir maden grevini anlatan Germinal (1885) ve köylünün toprağa bağlılığını işleyen La Terre (1887) yer alır.
  • Guy de Maupassant: Flaubert‘in yetiştirdiği yazar; Britannica’ya göre natüralistler arasında hâlâ geniş kitlelerce okunan tek isimdir. “Boule de suif” (1880), Bel-Ami (1885) ve Pierre et Jean (1888) en bilinen eserleridir.
  • Joris-Karl Huysmans: Médan grubunun üyesiyken sonradan natüralizmden uzaklaştı; À rebours (1884) dekadan edebiyatın simge romanı oldu.
  • Henry Céard, Léon Hennique ve Paul Alexis: Les Soirées de Médan‘da hikâyeleri bulunan öteki yazarlar.

Türk edebiyatında natüralizm

Natüralizm Türk edebiyatına Tanzimat döneminin son yıllarında yapılan tartışmalarla girdi. Ahmet Metehan Şahin’in makalesine göre bu akımı Türk edebiyatında ilk kez tanıtan, Beşir Fuad’ın Victor Hugo adlı monografisidir. Beşir Fuad bu eserde Hugo’nun romantizmini eleştirmiş, Zola’nın natüralist yaklaşımını övmüştür.

Beşir Fuad’ın görüşleri, “hayâliyyûn” (romantikler) ile “hakîkiyyûn” (realist-natüralistler) arasında uzun bir tartışma başlattı. Hayal gücüyle süslenmiş bir edebiyatı savunan Menemenlizâde Mehmed Tâhir görüşlerini Gayret‘te yayımladı, Beşir Fuad da Saadet‘te cevap verdi. Muallim Nâci ile mektuplaşmaları ise İntikâd adıyla kitaplaştı. Tartışmaya sonradan Recaizâde Mahmud Ekrem, Ahmed Midhat, Hüseyin Rahmi ve Ali Kemal de katıldı.

Bu akımı eserlerinde uygulamaya çalışan ilk yazar Nabizâde Nâzım‘dır. Şahin’e göre yazar, 1891’de yayımlanan Karabibik ve Hasba‘nın önsözlerinde realist-natüralist bir anlayışı savunur; ama Karabibik dışındaki hikâyelerinde romantizmden tamamen kurtulamamıştır. Nabizâde’nin Servet-i Fünûn‘da tefrika edilen Zehra romanı ve Karabibik için Nabizâde Nâzım: Karabibik ve Zehra yazısına bakabilirsiniz.

İlgili yazılar

Kaynakça

  • Encyclopaedia Britannica, “French literature – Naturalism”: britannica.com
  • Encyclopaedia Britannica, “Émile Zola”: britannica.com
  • Encyclopaedia Britannica, “Émile Zola” (özet): britannica.com
  • Ahmet Metehan Şahin, “Hayâliyyun Hakîkiyyun Tartışmasına Bir Bakış: ‘Seyyie-i Tesâmüh'”, International Journal of Humanities and Education, C. 5, S. 11, s. 440–453: dergipark.org.tr
Paylaş

Bunları da sevebilirsiniz

Düşüncenizi yazın

E-posta adresiniz yayımlanmaz.