Kuyruksuz Tilki
Yoksul ninenin sütünü içtiği için kuyruğunu kaybeden tilki, onu geri alabilmek için dereden tarlaya, kuyumcudan tavuklara uzanan bir zinciri tek tek dolaşır.
İlk yayımlandığı eser: Anonim Gagavuz Türk masalı, "Kuyruksuz Tilki"; Vikikaynak (kaynak: Selcan Sağlık Şahin, Gagauz Türkleri ve Dilleri: Masallar, Ankara Üniversitesi Açık Ders, 2023); metin yeniden anlatılmıştır.
Bu sayfada Türk dünyasında anlatılagelen “Kuyruksuz Tilki” masalının Gagavuz Türklerine ait bir varyantı yer alıyor. Masallar anonim halk anlatılarıdır; buradaki metin Vikikaynak’taki anlatıma dayanılarak bugünkü Türkçeyle yeniden anlatılmıştır, kaynağı sayfanın sonunda.
Kuyruksuz Tilki
Bir varmış, bir yokmuş. Genger köyünün yakınında, insanlardan uzakta bir nine yaşarmış. Ninenin kimi kimsesi yokmuş, bir ineğinden başka varlığı da yokmuş. Her sabah ineğini sağar, sütün fazlasını satıp kendine tuz ekmek alırmış.
Bir gün nine ineği sağdıktan sonra aceleyle bir işe koşmuş, süt kovası da kapının önünde kalmış. Döndüğünde bakmış ki kova bomboş. O gün aç kalmış. Ertesi gün de, daha ertesi gün de aynı şey olmuş. Nine, sütü kimin içtiğini öğrenmeye karar vermiş.
Bir sabah kovayı bilerek kapının önüne bırakmış, kendisi de bir köşeye saklanmış. Biraz sonra bir tilkinin sürüne sürüne kovaya yaklaştığını, başını kovaya sokup sütü içtiğini görmüş. Nine hemen baltasını kapmış ve bir vuruşta tilkinin kuyruğunu kesmiş.
Tilki başlamış yalvarmaya: “Nineciğim, ver kuyruğumu! Bir daha sana zarar vermem. Kuyruksuz dağa dönersem herkese rezil olurum.” Nine ise kızgınmış: “Sütümü içip beni aç bıraktın. Sütümü geri getirirsen kuyruğunu alırsın!”
Tilki koyuna gidip süt istemiş. Koyun, “Bana çimen getir, sana süt vereyim” demiş. Tilki çayıra gitmiş; çayır, “Bana birkaç kız getir de üstümde hora oynasınlar, o zaman çimen veririm” demiş. Kızlar, oynamak için sedef istemiş. Kuyumcu, sedef için yumurta istemiş. Tavuklar, yumurta için darı istemiş. Darı tarlası da, “Önce beni sula” demiş.
Tilki en sonunda dereye varmış ve her basamağı bir bir sayarak yalvarmış: Su tarlayı ıslatacak, tarla darı verecek, darı tavukları doyuracak, tavuklar yumurta verecek, yumurta kuyumcuya gidecek, kuyumcu sedef verecek, kızlar sedefleri takıp çayırda oynayacak, çayır çimen verecek, çimeni koyun yiyecek, koyun süt verecek, süt nineye gidecek, nine de kuyruğunu geri verecekmiş.
Dere tilkiye su vermiş. Tilki suyla tarlayı ıslatmış, tarla darı vermiş; darıyla tavukları doyurmuş, tavuklar yumurta vermiş; yumurtaları kuyumcuya götürmüş, kuyumcu sedef vermiş; sedefleri takan kızlar çayırda hora tepmiş, çayır çimen vermiş; çimenle doyan koyun süt vermiş. Tilki sütü nineye götürmüş, nine de kuyruğunu geri vermiş.
Kuyruğunu yerine diken tilki, başından geçenleri bir türküye dökerek dağa kaçmış. Masalcı da onu dağa kadar izlemiş; tilki dağda saklanmış, masal da burada bitmiş.
Masaldan çıkan ders
Masal, başkasının emeğine el uzatanın kaybettiğini ancak emek vererek geri kazanabileceğini anlatır. Tilki, yoksul ninenin tek geçim kaynağı olan sütü kurnazlıkla içer; kuyruğunu geri almak için ise dereden tarlaya, tavuklardan kuyumcuya uzanan uzun bir yolu tek tek yürümek zorunda kalır.
Her istenen şeyin bir başka şeye bağlandığı bu “zincirleme” yapı, tekerlemelerde ve çocuk masallarında çok sevilen bir anlatım biçimidir. Aynı masal tipinin Anadolu’da anlatılan bir başka örneği sitemizdeki Karaana ile Tilki masalıdır; iki anlatım karşılaştırıldığında masalın Türk dünyasının farklı bölgelerinde nasıl yaşadığı görülebilir.
Masaldaki kelimeler
- Gagavuz: Bugün büyük bölümü Moldova’da yaşayan, Türkçenin bir lehçesini konuşan Türk topluluğu
- hora: Balkanlarda el ele tutuşularak halka hâlinde oynanan halk oyunu
- sedef: bazı deniz kabuklularının içindeki parlak, süs eşyasında kullanılan tabaka
- darı: taneleri tavuk yemi olarak da kullanılan bir tahıl
Masalın kaynağı
Masal, Vikikaynak’taki “Kuyruksuz Tilki” sayfasına dayanmaktadır. Vikikaynak, metnin kaynağı olarak Selcan Sağlık Şahin’in Ankara Üniversitesi açık ders malzemesi olan “Gagauz Türkleri ve Dilleri: Masallar” (2023) adlı çalışmasını gösterir ve masalı anonim eser olarak niteler. Buradaki metin o anlatımın kelimesi kelimesine aktarımı değil, bugünkü Türkçeyle yeniden anlatımıdır.
Düşüncenizi yazın