İçeriğe geç
17 Ekim 2026, Cumartesi Günün dizesi: “Annemi ölmüş gördüm rüyamda.”
Giriş yap Abone ol
Edebiyat

Ömer Hayyam Rubaileri: Farsça Asılları, Okunuşları ve Türkçe Çevirileri

Ömer Hayyam'ın 178 rubaisi Farsça asılları, okunuşları, Türkçe çevirileri ve açıklamalarıyla: Furûgî ve Ganî baskısının tamamı.

leylailemecnun12 dk okuma1 okunma
Paylaş
Ay ışığında bir İran bahçesi, testi, kadeh, laleler ve eski bir kitap
Görsel: yapay zekâ ile üretilmiştir (Higgsfield).

Ömer Hayyam’ın rubaileri, dünya edebiyatında en çok okunan, en çok çevrilen şiirler arasındadır. Dört dizeye sığdırılmış bu küçük şiirler, insanın en eski sorularını sorar: Nereden geldik, nereye gidiyoruz? Ömür neden bu kadar kısa? Elimizdeki tek gerçek an, bugün değil mi? Bu sayfada Hayyam’ın 178 rubaisini Farsça asılları, Türkçe harflerle okunuşları ve Farsçadan yaptığımız Türkçe çevirileriyle bir arada bulacaksınız. Her rubainin kendi sayfasında kısa bir açıklama ve eski kelimelerin anlamları da yer alıyor.

Ömer Hayyam kimdir?

Ömer Hayyam (1048 – 1131), Horasan’ın Nişabur şehrinde doğup ölen bir şair, matematikçi ve astronomdur. Cebir üzerine yazdığı risalede üçüncü dereceden denklemlerin konik eğrilerle çözümünü sistemli biçimde ortaya koydu; Selçuklu Sultanı Melikşah döneminde İsfahan’da Celâlî takvimini hazırlayan astronomların başında yer aldı. Ne var ki bugün bütün dünyada en çok şiirleriyle tanınır. Edward FitzGerald’ın 1859’da yayımladığı serbest İngilizce çeviri, Hayyam’ı Batı’da da çok ünlü yaptı.

Reklam

Rubai nedir?

Rubai, Fars edebiyatında doğmuş, dört dizeden oluşan bir şiir biçimidir. Genellikle birinci, ikinci ve dördüncü dizeler kafiyelidir; üçüncü dize serbest bırakılır. Asıl söz çoğu zaman son dizede söylenir. Bu biçimin özelliklerini ve Türk edebiyatındaki örneklerini Rubai nedir? yazımızda ayrıntılı olarak bulabilirsiniz.

Hangi rubailer gerçekten Hayyam’ın?

Hayyam’ın çağdaşları onun şiirinden hiç söz etmez; ona ait olduğu söylenen rubailer kaynaklarda ancak ölümünden sonra görünmeye başlar, en geniş derlemeler ise yüzyıllar sonra yazılmıştır. Bu süre içinde başka şairlerin yazdığı pek çok rubai de onun adına eklendi. Hangilerinin gerçekten ona ait olduğu bugün de tartışılır.

Biz bu sayfadaki rubaileri, İranlı bilginler Muhammed Ali Furûgî ile Kâsım Ganî’nin eski kaynakları karşılaştırarak en güvenilir saydıkları 178 rubailik baskıdan aldık. Rubailerin numaraları da bu baskıdaki sırayı gösterir. Farsça metin, Vikikaynak’taki Zavvâr Kitabevi baskısına (1339/1960) dayanır ve kamu malıdır.

Rubailerin başlıca konuları

  • Ömrün kısalığı ve anı yaşamak: Dün geçmiştir, yarın belirsizdir; insanın elinde yalnızca bugün vardır.
  • Ölüm ve toprak: Testiler, kerpiçler, laleler ve yeşillikler bir zamanlar yaşamış insanların toprağından yapılmıştır.
  • Bilginin sınırı: Evreni ölçen astronom, varoluşun sırrı karşısında bilmediğini itiraf eder.
  • Kader: İnsan dünyaya kendi isteğiyle gelmez, kendi isteğiyle gitmez.
  • Şarap: Rubailerde sık geçen şarap, kimi yorumculara göre tasavvufi bir simge, kimilerine göre yaşama sevincinin ve anın açık bir ifadesidir.

Ömer Hayyam’ın rubaileri

Furûgî ve Ganî baskısındaki 178 rubainin tamamı aşağıda, baskıdaki sırasıyla yer alıyor. Bir rubaiyi açmak için başlığına dokunun.

Reklam

Bu çeviriler hakkında

Türkçe çeviriler, Farsça asıllarından leylailemecnun.net için yapılmıştır. Amacımız rubainin anlamını ve imgelerini olabildiğince sadık biçimde aktarmaktır; bu yüzden çevirilerde ölçü ve kafiye aranmamıştır. “Okunuşu” bölümünde ise Farsça metnin Türkçe harflerle yaklaşık söylenişi verilmiştir. Hayyam’ın başka Türkçe çevirilerini merak edenler, Abdülbaki Gölpınarlı, Sabahattin Eyüboğlu ve Can Yücel’in çevirilerine de bakabilir.

Shakespeare, Byron, Poe ve Mevlânâ gibi şairlerden yaptığımız öteki çeviriler için Dünya Şiiri bölümüne göz atabilirsiniz.

Paylaş

Bunları da sevebilirsiniz